Gezondheid

Je bent wat je eet... Het is een gezegde dat misschien wel letterlijker kan worden genomen dan we denken. Wat we eten wordt werkelijk een deel van onszelf. Voedsel bevat de bouwstenen voor ons lichaam : water, eiwitten, vetten, koolhydraten, vitaminen en mineralen verzekeren onze groei en het onderhoud van onze lichaamsweefsels. Ze zijn tevens van essentieel belang voor het goed functioneren van onze cellen. Bovendien staat het bijna zo goed als vast dat onze emoties en gedachten ook beïnvloed kunnen worden door een aantal biochemische reacties binnenin onze hersenen. In dit opzicht is de invloed die onze voedselkeuze maakt op ons lichamelijk en geestelijk welzijn niet te onderschatten.

"Laat uw voedsel uw medicijn zijn en uw medicijn uw voedsel". Deze beroemde woorden van Hypocrates, de vader van de geneeskunde, herinneren ons eraan dat in het verleden voeding en medicatie nauwer met elkaar verbonden waren dan vandaag het geval is. Momenteel besteden westerse artsen slechts enkele uren van hun studie in de geneeskunde aan voeding en de mogelijke verbanden met de ontwikkeling van bepaalde aandoeningen. Artsen zijn erop getraind om veel meer aandacht te schenken aan het bestrijden van symptomen dan aan het zoeken naar de onderliggende oorzaken van een ziekte.

"Hoewel we dénken dat we er één zijn en ons gedragen alsof we er één zijn, zijn mensen van nature geen carnivoren. De dieren die we doden om op te eten, worden ons vroeg of laat fataal, want hun vlees dat cholesterol en verzadigde vetten bevat is eigenlijk niet geschikt voor menselijke consumptie. Mensen zijn van nature herbivoren."
(William C. Roberts, MD, hoofdredacteur van het 'American Journal of Cardiology')

"Wetenschappelijke gegevens wijzen op een positief verband tussen een vegetarisch voedingspatroon en een lager risiko op verschillende chronische degeneratieve ziektes en aandoeningen, inclusief zwaarlijvigheid, hart en vaatziekten, hypertensie, suikerziekte en sommige kankers.
Om volwaardig te zijn moet een vegetarisch voedingspatroon degelijk gepland worden, net zoals om het even welke andere voedingswijze."¹

Een vegetarisch eetpatroon is mogelijks gezonder dan het traditionele eetpatroon waarmee de meesten onder ons grootgebracht werden. Onderzoek in de voorbije twintig jaar heeft duidelijk de voordelen van vegetarische voeding aangetoond en dit zowel om bepaalde aandoeningen te voorkomen als om ze te helpen behandelen. Hiertoe behoren cardiovasculaire aandoeningen, kanker, zwaarlijvigheid en suikerziekte. Bovendien hebben vegetariërs een lager risiko op galstenen² en constipatie³. Er bestaan zwakke tot redelijke aanwijzingen dat vegetariers minder kans zouden hebben om osteoporose⁴, diverticulose⁵, nierstenen⁶, appendicitis⁷, Alzheimer⁸, caries⁹ en tanderosie¹⁰ te ontwikkelen. Sommige studies tonen ook aan dat astma en allergieën minder voorkomen bij vegetariërs¹¹. Bij astmapatienten zou een veganistisch dieet zelfs de nood aan medicatie en de intensiteit en frequentie van de aanvallen kunnen doen afnemen¹².

Vegetarisme en hart- en vaatziekten

Elk jaar sterven vier miljoen Europeanen, waarvan achthonderdduizend jonger dan 65 jaar, aan de gevolgen van hart- en vaatziekten (HVZ)¹³. Bovendien krijgen heel wat mensen een infarkt of een beroerte zonder dodelijke afloop. In België zijn HVZ de hoofdoorzaak van overlijden; 40 % van de sterfgevallen is hieraan te wijten¹⁴.

Hoewel er ook een verband bestaat tussen HVZ en genetische en omgevingsfaktoren, blijkt uit sommige studies dat het voedingspatroon een veel grotere rol speelt dan tot nu toe gedacht¹⁵.

Voedingsgewoonten die leiden tot een verhoogd cholesterolgehalte in het bloed spelen een cruciale rol bij het risiko op HVZ. Zonder deze factor hebben andere factoren zoals hoge bloeddruk, roken, weinig beweging en diabetes een eerder kleine impact¹⁶.

De meeste studies hebben bevestigd dat verzadigde vetten, transvetzuren, voedingscholesterol en dierlijke eiwitten het cholesterol in het bloed doen stijgen¹⁷. Voedingscholesterol is voornamelijk aanwezig in dierlijke voeding maar zo goed als afwezig in plantaardige voeding.

Uit een aantal studies blijkt dat vegetariërs een veel lager risico op HVZ hebben in vergelijking met niet-vegetariërs¹⁸. Omdat een vegetarische levenswijze hand in hand gaat met een lager cholesterolgehalte¹⁹, een lagere bloeddruk²⁰, een verlaagde kans op overgewicht²¹ en een kleiner risico op diabetes mellitus type II²² (de belangrijkste factoren voor HVZ) kan een dergelijk voedingspatroon een goede hulp zijn in het bestrijden van HVZ²³.

Cholesterol

Cholesterol is een wasachtige stof die nodig is voor de aanmaak van hormonen, celmembranen enz. Een deel van deze cholesterol wordt aangemaakt in de lever; de rest wordt opgenomen uit dierlijke producten. Cholesterol wordt in het bloed vervoerd door eiwitten. Het complex dat hierbij ontstaat noemt men lipoproteïne. Cholesterol die deel uitmaakt van Lage Densiteit Lipoproteïnen (LDL-cholesterol) is de "slechte cholesterol", aangezien deze in de cellen wordt opgeslagen en de aderwanden kan vernauwen, wat kan leiden tot hart- en vaatziekten. De cholesterol die deel uitmaakt van de Hoge Densiteit Lipoproteïnen (HDL-cholesterol) is de "goede" cholesterol, en beschermt tegen hart- en vaatziekten door cholesterol weg te voeren van de bloedvaten, waarna hij wordt afgebroken en uitgescheiden. Een verhoogd totaal cholesterolgehalte en een te hoge LDL/HDL-verhouding worden algemeen als ongunstig beschouwd.

Vegetariërs neigen tot een hoge consumptie van gunstige substanties die het risico op CHZ en kanker verminderen. Zo kan de hogere inname van vezels in vegetarische voeding bijdragen tot een lager cholesterolgehalte in het bloed²⁴.

Plantaardige voeding is over het algemeen rijk aan antioxidanten: onder andere de vitaminen C en E, carotenen, flavonoiden en selenium, kunnen bescherming bieden tegen LDL-cholesterol oxidatie. Ook andere substanties in planten (fytochemicalïen) kunnen de ontwikkeling van kanker en hartziekten helpen voorkomen. Een voorbeeld zijn de terpenen in citrusvruchten en kruiden zoals dille en karwij.

Er bestaan afdoende bewijzen voor het feit dat een vegetarisch voedingspatroon niet alleen nuttig kan zijn om cardiovasculaire aandoeningen te voorkomen maar ook om ze te genezen²⁵. De Amerikaanse arts Dean Ornish heeft in revolutionair onderzoek aangetoond dat vetarme vegetarische voeding de blokkade in sommige bloedvaten ongedaan kan maken. In bepaalde gevallen was het zelfs mogelijk om hartoperaties te voorkomen²⁶. Critici op het werk van Ornish beweren dat zijn behandeling inderdaad lijkt te werken, maar dat niet van iedereen kan verwacht worden om z'n eetgewoonten zo drastisch aan te passen. Ornish : "Ik begrijp niet waarom het drastisch zou zijn om mensen te vragen goed gebalanceerd vegetarisch te eten, terwijl het medisch gezien gangbaar is om mensen open te snijden en hen voor de rest van hun leven cholesterolverlagende medicatie te laten innemen."

Vegetarisme en kanker

In 1990 telde de Europese Unie 837.000 doden ten gevolge van kanker en ongeveer 1.300.000 kankerdiagnoses²⁷. In België is kanker de tweede grootste doodsoorzaak, verantwoordelijk voor 30% van de sterfgevallen²⁸, met ongeveer 40.000 slachtoffers per jaar²⁹.

Hoewel factoren zoals roken, genetische predisposite em omgevingsfactoren een belangrijke rol in het ontstaan van kanker, krijgt het belang van de voeding dagelijks meer nadruk. Niet alleen zou voeding een grote preventieve rol spelen, maar ook bij de behandeling van kanker zouden onze eetgewoonten van belang zijn. Meer dan 100 studies wereldwijd hebben aangetoond dat het eten van fruit en groenten het risiko op kanker kan verlagen³⁰. Onder andere bij darm-, long-, borst- en prostaatkanker wordt er een verband gelegd met voedingsfactoren³¹. Een vegetarisch voedingspatroon werd al vaak gelinkt aan de preventie van sommige kankers³².

Vegetarisme en zwaarlijvigheid

Niet minder dan 30% van de Belgische bevolking heeft te kampen met overgewicht, en 11% is zwaarlijvig³³. Men verwacht dat tegen het jaar 2030, 60% tot 70% van de Europeanen aan overgewicht, en 40% tot 50% aan zwaarlijvigheid zullen lijden³⁴.

Chronische ziekten die met overgewicht en vooral zwaarlijvigheid geassocieerd worden zijn: hart- en vaatziekten, een hoge bloeddruk, dyslipidemie, diabetes mellitus type II, galstenen, slaapapneu, osteoartritis, vetgeassocieerde kankers (voornamelijk borst-, baarmoederlichaam-, eierstok-, prostaat-, dikke darm-, en galblaaskanker), enz.

Overgewicht en zwaarlijvigheid (O&Z) zijn het resultaat van een complexe en nog niet volledig begrepen wisselwerking tussen genetische, fysiologische, gedrags- en omgevingsfactoren³⁵. Waar vroeger de grote meerderheid van de gevallen van O&Z aan genetische factoren werd toegeschreven, bedraagt dit vandaag nog grofweg een derde³⁶. Voordat men de oorzaak van O&Z zoekt bij erfelijkheid of andere factoren, zou men er eerst en vooral een gezonde voeding moeten op nahouden.

Hoewel er zeker zwaarlijvige vegetariërs te vinden zijn, toont onderzoek aan dat deze aandoeningen veel minder voorkomen onder vegetariërs³⁷. Eén studie die vegetariërs vergelijkt met omnivoren rapporteert dat het gemiddelde gewicht van de vegetariërs nadrukkelijk lager was dan dat van de omnivoren, maar dat het vegetarische voedingspatroon een stuk méér calorieën aanreikte dan het niet-vegetarische³⁸. Wanneer de calorieën van complexe koolhydraten komen, kan men meer eten zonder aan gewicht te winnen. Andere studies leggen dan weer een verband met de hogere vezelinname en de lagere inname van dierlijke vetten en alcohol bij vegetariërs³⁹. Ten slotte kunnen ook de grotere hoeveelheden groenten en fruit in de vegetarische voeding een rol spelen. Deze zijn goede bronnen van vitaminen en mineralen, die een overdreven verlangen naar voedsel kunnen tegengaan⁴⁰.

Hoewel tot op vandaag vegetarische en omnivore afslankingsdiëten niet vergeleken werden, lijkt het erop dat een vleesloos voedingspatroon kan helpen bij het voorkomen van gewichtstoename. Eén studie vergeleek jongvolwassenen op een vermageringsdieet met die op een vegetarisch dieet en rapporteert dat deze laatsten hun voedingsgewoonten veel langer konden aanhouden dan zij die het conventione vermageringsdieet volgden⁴¹.

Vegetarisme en suikerziekte

Ongeveer 4% van de Europeanen en 10% van zij die ouder zijn dan 60, lijdt aan diabetes mellitus (DM)⁴² of suikerziekte. In België wordt het aantal diabetes-patiënten geschat op zo'n 400.000.

Van vegetarisme is al meermaals aangetoond dat het een belangrijke rol kan spelen in de preventie en behandeling van DM, vooral van DM type II, dat goed is voor 90% van de diabetesgevallen⁴³. Vegetariërs lopen door hun voedingspatroon minder kans op zwaarlijvigheid, en bijgevolg ook op diabetes type II. Tal van studies geven ook aan dat een vegetarisch voedingspatroon met een laag vetgehalte een positieve invloed heeft op het verloop van de ziekte⁴⁴, zelfs in die mate dat medicatie en insuline-injecties in vele gevallen overbodig worden⁴⁵.

Voordelen van een vegetarisch voedingspatroon

De voordelen van een vegetarisch voedingspatroon voor de gezondheid, in vergelijking met dat van een alleseter, kunnen (toch gedeeltelijk) als volgt verklaard worden:

De kwaliteit en hoeveelheid vetten⁴⁶ die vegetariërs doorgaans gebruiken. Er bestaan sterke bewijzen dat een voedingspatroon met een laag vetgehalte, en dan vooral vegetarische voeding, het aantal natural killer cells in het bloed vermeerdert. Deze cellen maken deel uit van het immuunsysteem, en kunnen tumorcellen en bepaalde virussen helpen vernietigen⁴⁷. Bevolkingsgroepen die minder vet gebruiken, tellen minder borstkankerdoden⁴⁸. De invloed van erfelijkheidsfactoren in het onderzoek wordt vermeden d.m.v. migratiestudies⁴⁹.
De verhoogde inname van groenten en fruit bij vegetariërs, in vergelijking met de inname bij alleseters. De meeste groenten bevatten "beschermende stoffen", die bepaalde vormen van kanker kunnen helpen voorkomen⁵⁰. Een voedingspatroon rijk aan groenten en fruit kan eveneens osteoporose voorkomen. Er is aangetoond dat een hoge inname van eiwitten, vooral dierlijke eiwitten, de opname van calcium in het lichaam vermindert. Bovendien zijn de meeste groenten en fruit uitstekende bronnen van kalium en magnesium, die botvriendelijke mineralen zijn⁵¹. Een voedingswijze rijk is aan kalium vermindert het calciumverlies⁵², vermoedelijk door de alkaline aard van kalium, in tegenstelling tot de hoge zuurvormende aard van bepaalde voeding, zoals vlees, vis en kaas.
Plantaardige voeding bevat een aantal elementen en voedingsstoffen waarvan aangetoond is dat ze erg kankerwerend zijn, wat een verklaring kan zijn voor het minder voorkomen van kanker onder vegetariërs. Meer dan honderd studies naar eetgewoonten wereldwijd tonen aan dat een hoge consumptie van fruit en groenten het risico op kanker kan verlagen⁵³.
Vezels spelen een grote rol in de gezondheid van het darmstelsel. Ze binden schadelijke stoffen zoals galzuur en potentieel kankerverwekkende stoffen en transporteren hen vlugger uit de darmen⁵⁴. Ze kunnen ook het oestrogeengehalte verlagen, wat borstkanker kan helpen voorkomen⁵⁵. Het is eveneens bewezen dat een vezelrijk voedingspatroon kan beschermen tegen borst-, eierstok-, baarmoederslijmvlies-, en darmkanker⁵⁶. Vezels worden enkel in plantaardig voedsel gevonden, en vegetariërs hebben een veel hogere vezelinname dan omnivoren⁵⁷.
Antioxidanten spelen een belangrijke rol in het verlagen van de kans op chronisch-degeneratieve ziekten⁵⁸, zoals kanker en hartziekten⁵⁹. Zo kan vitamine C beschermen tegen slokdarm-, maag-, en darmkanker⁶⁰, door het neutraliseren van carcinogene stoffen. Bèta-caroteen zou kunnen beschermen tegen longkanker en andere kankers⁶¹. Ook selenium en vitamine E kunnen kanker helpen voorkomen, vermoedelijk door kankerverwekkende stoffen te ontgiften⁶².
Onderzoek heeft aangetoond dat bepaalde stoffen in plantaardig voedsel, zoals vezels, plantaardige eiwitten, vitamine C en E, thiamine, riboflavine, calcium en kalium kunnen beschermen tegen Multiple Sclerose⁶³.
Naast deze voedingsstoffen, kunnen andere stoffen die in plantaardig voedsel gevonden worden (fytochemicaliën) helpen bij de preventie en behandeling van bepaalde soorten kanker. Tot de bekendste behoren de "fyto-oestrogenen", met inbegrip van isoflavonoïden zoals genestein (bv. In sojaproducten) en lignanen (aanwezig in granen en groenten).
Deze anti-carcinogene stoffen kunnen op verschillende manieren werken:
- Ze gaan tumorvorming tegen door een verhoogde ontgifting en uitscheiding van schadelijke chemicaliën uit het lichaam. Tot deze groep behoren onder andere de coumarines - in wortelen, peterselie, pastinaak, selder, citrusvruchten - en de glucosinolaten en indolen, te vinden in kruisbloemige groenten zoals kool, spruiten, broccoli, bloemkool⁶⁴.
  Het is aangetoond dat kruisbloemige groenten kankerwerend zijn⁶⁵:
  - Ze vertragen de groei van kankercellen, door het voorkomen van oxidatieschade die mede verantwoordelijk is voor het ontstaan en de groei van carcinogenen. Ze verlagen ook de productie van vrije radicalen. Tot deze groep behoren sommige soorten terpenen (in karwijzaad, dille, groene koffiebonen, groene munt, essentiële oliën uit citrusvruchten, pompelmoes, zoethout en peulvruchten).
  - Ze onderdrukken en blokkeren bepaalde kankerverwekkende factoren. Vele fyto-oestrogenen zijn sterke antioxidanten en kunnen carcinogene effecten van het menselijk oestrogeen blokkeren. In deze groep vinden we de isoflavonoïden en lignanen (te vinden in sojaproducten, zoethout, lijnzaad, linzen, volle granen en peulvruchten in het algemeen) en de fenolen (in noten, fruit en groenten in het algemeen, thee, graanproducten en sojabonen).

De andere kant van een op vlees gebaseerd voedingspatroon

Vlees bevat enkele waardevolle voedingsstoffen zoals eiwitten, ijzer en vitamine B12. Aan de andere kant bevat het ook een aantal andere stoffen die niet erg wenselijk zijn voor onze gezondheid. Bovendien kunnen de waardevolle voedingsstoffen net zo goed ergens anders worden teruggevonden.
Verschillende onderzoeken steunen de idee dat een voedingspatroon met een laag vetgehalte, dat rijk is aan vezels, zoals van verschillende fruit- en groentesoorten, volle granen en bonen, sterk bijdraagt tot een optimale gezondheid⁶⁶. Zo'n voedingswijze speelt een cruciale rol bij de preventie van verschillende soorten kanker en hartziekten. Het ontstaan van bepaalde kankers, zoals darm-, long-, borst- en prostaatkanker, wordt vaak in verband gebracht met ons voedingspatroon⁶⁷.

Talrijke studies hebben bewezen dat:

Voedingscholesterol, die enkel gevonden wordt in dierlijke producten, de kans op darmkanker kan verhogen⁶⁸. Vlees wordt nauwer in verband gebracht met darmkanker dan om het even welke andere factor⁶⁹.
Vlees en vis bevatten kankerverwekkende stoffen zoals heterocyclische amines, krachtige mutagenen die gevormd worden wanner vlees of vis gegrild of gekookt wordt op hoge temperaturen. Deze stoffen zijn in grote hoeveelheden aanwezig in de urine van mensen die vlees eten. Het is aangetoond dat ze actief zijn in het menselijk metabolisme. De heterocyclische amines kunnen een rol spelen in de ontwikkeling van long-⁷⁰, borst-, darm- en pancreaskanker⁷¹.
Er is matig tot sterk bewijs dat er een verband bestaat tussen de ontwikkeling van longkanker⁷², darmkanker⁷³, prostaatkanker⁷⁴, pancreaskanker⁷⁵, borstkanker⁷⁶, baarmoederkanker⁷⁷, en de inname van vlees, dierlijk vet en dierlijke eiwitten.
De consumptie van zuivelproducten kan de kans op eierstok-⁷⁸ en prostaatkanker⁷⁹ verhogen.
Het lijkt er op dat een groter aantal mutagenen aanwezig is in het darmstelsel van alleseters⁸⁰.
Het (heem) ijzer dat aanwezig is in vlees komt in het lichaam terecht of het nodig is of niet, en ondergaat niet hetzelfde proces als het natuurlijk proces in onze darmen dat ijzer uit plantaardige voeding (niet-heem ijzer) ondergaat⁸¹. Studies hebben aangetoond dat grote hoeveelheden ijzer in ons lichaam kunnen bijdragen tot de ontwikkeling van degeneratieve ziekten zoals kanker en hartziekten⁸².
Dierlijke producten lijken niet echt botvriendelijk. Vlees en dierlijk eiwit in het algemeen hebben een zuurvormend effect in ons lichaam⁸³. Gelukkig heeft het lichaam een aantal manieren om dit zuur te neutraliseren. Een van deze middelen leidt tot het onttrekken van calcium uit de botten. Onderzoekers hebben aangetoond dat, als er acidose (zuurvorming) gevormd wordt in de bloedbanen van een persoon, deze drie maal zoveel calcium verliest als in normale omstandigheden⁸⁴. Het hoger gehalte aan zwavelhoudende aminozuren in dierlijke eiwitten⁸⁵ is vermoedelijk de belangrijkste factor voor acidose. Bovendien draagt het hoge fosforgehalte in vlees en tot op zekere hoogte ook in melk bij tot een groter calciumonevenwicht.
De inname van dierlijke vetten kan leiden tot aggregatie van bloedcellen, met een vertraagde bloedcirculatie tot gevolg. Dit kan dan weer leiden tot een slechte zuurstoftoevoer naar bepaalde lichaamsweefsels, waaronder ook de hersenen⁸⁶. Studies hebben aangetoond dat Multiple Sclerose minder voorkomt in overwegend vegetarische bevolkingsgroepen en verband zou houden met de inname van verzadigde vetten⁸⁷.

Schadelijk stoffen uit het milieu

Ons milieu is zwaar aangetast door een aantal chemische stoffen en zware metalen, waarvan de schadelijke invloed op onze gezondheid is aangetoond. Zelfs een beperkte aantasting met chemicaliën die zich hebben opgestapeld in levende organismen, kan leiden tot een zeer hoge graad van besmetting in de lichaamsweefsels van dieren⁸⁸. Om een voorbeeld te geven: in een biologisch milieu in het Ontario-meer (VS) accumuleren kleine waterorganismen zoals algen, PCB's - een endocrien verstorend organochlorine - in concentraties die honderden keren hoger liggen dan in het omringende water. Vissen die de algen eten, accumuleren nog grotere hoeveelheden, en roofvogels zoals zilvermeeuwen die aan de top van de voedselketen vis eten, krijgen de grootste hoeveelheden binnen. Het niveau van PCBs in hun eieren kan tot 25 miljoen keer hoger liggen dan het oorspronkelijke niveau in het water⁸⁹. Mensen, die aan de top van de voedselketen staan (door de consumptie van koeienvlees, varkensvlees, kip, vis, melk, kaas, en eieren), kunnen nog hogere concentraties van deze biologische accumulatieve stoffen vertonen dan de dieren die ze eten.

Andere schadelijke stoffen

Verder kunnen in vlees soms ook resten van antibiotica gevonden worden. Wanneer deze door het menselijk lichaam worden opgenomen, is het effect alsof we ze zelf direct innemen. Overdosissen antibiotica kunnen "vriendelijke" bacteriën in ons lichaam vernietigen, die nodig zijn voor het verterings- en absorptieproces. Verder heeft het gebruik van antibiotica geleid tot het ontstaan van generaties van antibiotica-resistente bacteriën zoals E. Coli, Listeria, Salmonella, en Camphylobacter.

Toegevoegde hormonen in vlees (illegaal in België) kunnen in ons lichaam terechtkomen en onze eigen hormonenbalans verstoren. Ze kunnen bijdragen tot verschillende degeneratieve ziekten zoals teelbal-, borst-, en prostaatkanker⁹⁰.
Zelfs zonder chemische additieven bevat vlees verschillende toxines zoals putrescine, cadaverine, ureum, urinezuur, indol, escatol (onder andere) die terechtkomen in de bloedstroom. Andere toxines worden gevormd en geabsorbeerd in de darmen, door de rotting die vlees ondergaat bij de opstapeling in de darmen. De aanwezigheid van bepaalde van deze toxines kan, zelfs in kleine dosissen, leiden tot bepaalde stoornissen in het metabolisme, interfereren in enzymatische reacties, het uithoudingsvermogen en de immuniteit verlagen, om nog maar te zwijgen van de minder onderzochte effecten die ze kunnen hebben op ons zenuwstelsel.

Naargelang een aantal mentale aandoeningen meer onderzocht worden, krijgt de wetenschap meer aandacht voor de rol van voeding in het menselijk gedrag. Sommige studies tonen aan dat bepaalde voedingsproducten het neurohormoongehalte in onze hersenen kunnen wijzigen, die op hun beurt kunnen leiden tot gemoeds- en gedragswijzigingen⁹¹. Twee stoffen, adrenochroom en adrenolutine, kunnen een psychoto-mimetische invloed hebben op mensen⁹², dit wil zeggen dat ze kunnen leiden tot verschillende vormen van psychische stoornissen. Ze spelen een belangrijke rol in bepaalde mentale aandoeningen, zoals de ziekte van Alzheimer⁹³ en schizofrenie⁹⁴. Beide stoffen kunnen ook in vlees gevonden worden, en ontstaan door de afbraak van adrenaline, die op het moment van de slachting door het dier geproduceerd wordt. Er is nog weinig geweten over de rol die de inname van deze stoffen via de voeding speelt, en welke dosissen precies gemoedswijzigingen kunnen veroorzaken.

Voetnoten

Messina, V.K.; Burke, K.I. (1997). Position of the American Dietetic Association: vegetarian diets. Journal of the American Dietetic Association 97 (11) : 1317-1321.

Burkitt, D.P.; Tunstall, M. (1975). Gall-stones: geographical and chronological features. Journal of Tropical Medicine and Hygiene 78 (6) : 140-144.

Dwyer, J.T. (1988). Health aspects of vegetarian diets. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 712-738.

Key, T.J.; Davey, G.K.; Appleby, P.N. (1999). Health benefits of a vegetarian diet. Proceedings of the Nutrition Society 58 (2) : 271-275.

Nair, P.; Mayberry, J.F. (1994). Vegetarianism, dietary fibre and gastro-intestinal disease. Digestive Diseases 12 (3) : 177-185.

Pixley, F.; Mann, J. (1988). Dietary factors in the aetiology of gall stones: a case control study. Gut 29 (11) : 1511-1515.

Pixley, F.; Wilson, D.; McPherson, K.; Mann, J. (1985). Effect of vegetarianism on development of gall stones in women. British Medical Journal (Clin. Res. Ed.) 291 (6487) : 11-12.

Segasothy, M.; Phillips, P.A. (1999). Vegetarian diet: panacea for modern lifestyle diseases? QJM - Monthly Journal of the Association of Physicians 92 (9) : 531-544.

Dwyer, J.T. (1988). Health aspects of vegetarian diets. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 712-738.

Key, T.J.; Davey, G.K.; Appleby, P.N. (1999). Health benefits of a vegetarian diet. Proceedings of the Nutrition Society 58 (2) : 271-275.

Nair, P.; Mayberry, J.F. (1994). Vegetarianism, dietary fibre and gastro-intestinal disease. Digestive Diseases 12 (3) : 177-185.

Abelow, B.J.; Holford, T.R.; Insogna, K.L. (1992). Cross-cultural association between dietary animal protein and hip fracture: a hypothesis. Calcified Tissue International 50 (1) : 14-18.

Breslau, N.A.; Brinkley, L.; Hill, K.D.; Pak, C.Y. (1988). Relationship of animal protein-rich diet to kidney stone formation and calcium metabolism. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 66 (1) : 140-146.

Dwyer, J.T. (1988). Health aspects of vegetarian diets. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 712-738.

Marsh, A.G.; Sanchez, T.V.; Chaffee, F.L.; Mayor, G.H.; Mickelsen, O. (1983). Bone mineral mass in adult lacto-ovo-vegetarian and omnivorous males. American Journal of Clinical Nutrition 37 (3) : 453-456.

Marsh, A.G.; Sanchez, T.V.; Mickelsen, O.; Chaffee, F.L.; Fagal, S.M. (1988). Vegetarian lifestyle and bone mineral density. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl) : 837-841.

Marsh, A.G.; Sanchez, T.V.; Mickelsen, O.; Keiser, J.; Mayor, G. (1980). Cortical bone density of adult lacto-ovo-vegetarian and omnivorous women. Journal of the American Dietetic Association 76 (2) : 148-151.

Dwyer, J.T. (1988). Health aspects of vegetarian diets. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 712-738.

Gear, J.S.; Ware, A.; Fursdon, P.; Mann, J.I.; Nolan, D.J.; Brodribb, A.J.; Vessey, M.P. (1979). Symptomless diverticular disease and intake of dietary fibre. Lancet 1 (8115) : 511-514.

Key, T.J.; Davey, G.K.; Appleby, P.N. (1999). Health benefits of a vegetarian diet. Proceedings of the Nutrition Society 58 (2) : 271-275.

Nair, P.; Mayberry, J.F. (1994). Vegetarianism, dietary fibre and gastro-intestinal disease. Digestive Diseases 12 (3) : 177-185.

Segasothy, M.; Phillips, P.A. (1999). Vegetarian diet: panacea for modern lifestyle diseases? QJM - Monthly Journal of the Association of Physicians 92 (9) : 531-544.

Dwyer, J.T. (1988). Health aspects of vegetarian diets. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 712-738.

Marangella, M.; Bianco, O.; Martini, C.; Petrarulo, M.; Vitale, C.; Linari, F. (1989). Effect of animal and vegetable protein intake on oxalate excretion in idiopathic calcium stone disease. British Journal of Urology 63 (4) : 348-351.

Peacock, M. et al. (1969). Hypercalcuria of renal stone disease. Proceedings of the Renal Stone Research Symposium. Livingston, London, UK.

Robertson, W.G. (1987). Diet and calcium stones. Mineral and Electrolyte Metabolism 13 (4) : 228-234.

Dickerson, J.W.; Davies, G.J.; Crowder, M. (1985). Disease patterns in individuals with different eating patterns. Journal of the Royal Society of Health 105 (6) : 191-194.

Key, T.J.; Davey, G.K.; Appleby, P.N. (1999). Health benefits of a vegetarian diet. Proceedings of the Nutrition Society 58 (2) : 271-275.

Muthane, U.; Yasha, T.C.; Shankar, S.K. (1998). Low numbers and no loss of melanized nigral neurons with increasing age in normal human brains from India. Annals of Neurology 43 (3) : 283-287.

Razdan, S.; Kaul, R.L.; Motta, A.; Kaul, S.; Bhatt, R.K. (1994). Prevalence and pattern of major neurological disorders in rural Kashmir (India) in 1986. Neuroepidemiology 13 (3) : 113-119.

Dwyer, J.T. (1988). Health aspects of vegetarian diets. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 712-738.

Rahmatulla, M.; Guile, E.E. (1990). Relationship between dental caries and vegetarian and non-vegetarian diets. Community Dentistry and Oral Epidemiology 18 (5) : 277-278.

Dwyer, J.T. (1988). Health aspects of vegetarian diets. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 712-738.

Knutsen, S.F. (1994). Lifestyle and the use of health services. American Journal of Clinical Nutrition 59 (5 Suppl.) : 1171S-1175S.

Lindahl, O.; Lindwall, L.; Spangberg, A.; Stenram, A.; Ockerman, P.A. (1985). Vegan regimen with reduced medication in the treatment of bronchial asthma. Journal of Asthma 22 (1) : 45-55.

The European Heart Network's Expert Nutrition Group (1998). Food, Nutrition and Cardiovascular Disease Prevention in the European Union. The European Heart Network (EHN), Brussels, Belgium.

Nationaal Instituut voor de Statistiek (NIS). Internet: http://www.statbel.fgov.be/

The European Heart Network's Expert Nutrition Group (1998). Food, Nutrition and Cardiovascular Disease Prevention in the European Union. The European Heart Network (EHN), Brussels, Belgium.

Chait, A. Brunzell, J.D.; Denke, M.A.; Eisenberg, D.; Ernst, N.D.; Franklin, F.A. Jr.; Ginsberg, H.; Kotchen, T.A.; Kuller, L.; Mullis, R.M.; et al. (1993). Rationale of the diet-heart statement of the American Heart Association. Report of the Nutrition Committee. Circulation 88 (6) : 3008-3029.

The European Heart Network's Expert Nutrition Group (1998). Food, Nutrition and Cardiovascular Disease Prevention in the European Union. The European Heart Network (EHN), Brussels, Belgium.

Anderson, J.W.; Johnstone, B.M.; Cook-Newell, M.E. (1995). Meta-analysis of the effects of soy protein intake on serum lipids. New England Journal of Medicine 333 (5) : 276-282.

Katan, M.B. (2000). Trans fatty acids and plasma lipoproteins. Nutrition Reviews 58 (6) : 188-191.

Khaw, K.T.; Barrett-Connor, E. (1987). Dietary fiber and reduced ischemic heart disease mortality rates in men and women: a 12-year prospective study. American Journal of Epidemiology 126 (6) : 1093-1102.

Knuiman, J.T.; West, C.E.; Katan, M.B.; Hautvast, J.G. (1987). Total cholesterol and high density lipoprotein cholesterol levels in populations differing in fat and carbohydrate intake. Arteriosclerosis 7 (6) : 612-619.

Kushi, L.H.; Lenart, E.B.; Willett, W.C. (1995). Health implications of Mediterranean diets in light of contemporary knowledge. 2. Meat, wine, fats, and oils. American Journal of Clinical Nutrition 61 (6 Suppl.) : 1416S-1427S.

Ornish, D.; Brown, S.E.; Scherwitz, L.W.; Billings, J.H.; Armstrong, W.T.; Ports, T.A.; McLanahan, S.M.; Kirkeeide, R.L.; Brand, R.J.; Gould, K.L. (1990). Can lifestyle changes reverse coronary heart disease? The Lifestyle Heart Trial. Lancet 336 (8708) : 129-133.

Rask-Nissila, L.; Jokinen, E.; Ronnemaa, T.; Viikari, J.; Tammi, A.; Niinikoski, H.; Seppanen, R.; Tuominen, J.; Simell, O. (2000). Prospective, randomized, infancy-onset trial of the effects of a low-saturated-fat, low-cholesterol diet on serum lipids and lipoproteins before school age: the special turku coronary risk factor intervention project. Circulation 102 (13) : 1477-1483.

Resnicow, K.; Barone, J.; Engle, A.; Miller, S.; Haley, N.J.; Fleming, D.; Wynder, E. (1991). Diet and serum lipids in vegan vegetarians: a model for risk reduction. Journal of the American Dietetic Association 91 (4) : 447-453.

Sekimoto, H.; Goto, Y.; Goto, Y.; Naito, C.; Yasugi, T.; Okido, M.; Kuzuya, F.; Takeda, R.; Yamamoto, A.; Fukuzaki, H.; et al. (1983). Changes of serum total cholesterol and triglyceride levels in normal subjects in Japan in the past twenty years. Research committee on familial hyperlipidemia in Japan. Japanese Circulation Journal (English Edition) 47 (12) : 1351-1358.

Stender, S.; Dyerberg, J.; Holmer, G.; Oveson, L.; Sandstrom, B. (1995). The influence of trans fatty acids on health: a report from the Danish Nutrition Council. Clinical Science (Colch.) 88 (4) : 375-392.

Yu-Poth, S.; Etherton, T.D.; Reddy, C.C.; Pearson, T.A.; Reed, R.; Zhao, G.; Jonnalagadda, S.; Wan, Y.; Kris-Etherton, P.M. (2000). Lowering dietary saturated fat and total fat reduces the oxidative susceptibility of LDL in healthy men and women. Journal of Nutrition 130 (9) : 2228-2237.

Barnard, N.D. (1992). Adherence and acceptibility of a low-fat vegetarian diet among patients with cardiac disease. Journal of Cardiopulmonary Rehabilitation 12 : 423-431.

Burr, M.L.; Butland, B.K. (1988). Heart disease in British vegetarians. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 830-832.

Chang-Claude, J.; Frentzel-Beyme, R.; Eilber, U. (1992). Mortality pattern of German vegetarians after 11 years of follow-up. Epidemiology 3 (5) : 395-401.

Kestin, M.; Rouse, I.L.; Correll, R.A.; Nestel, P.J. (1989). Cardiovascular disease risk factors in free-living men: comparison of two prudent diets, one based on lactoovovegetarianism and the other allowing lean meat. American Journal of Clinical Nutrition 50 (2) : 280-287.

Law, M.R.; Wald, N.J.; Thompson, S.G. (1994). By how much and how quickly does reduction in serum cholesterol concentration lower risk of ischemic heart disease? BMJ - British Medical Journal 308 : 367-372.

Martin, M.J.; Hulley, S.B.; Browner, W.S.; Kuller, L.H.; Wentworth, D. (1986). Serum cholesterol, blood pressure, and mortality: implications from a cohort of 361.662 men. Lancet 2 (8513) : 933-936.

Slattery, M.L.; Jacobs, D.R. Jr.; Hilner, J.E.; Caan, B.J.; Van Horn, L.; Bragg, C.; Manolio, T.A.; Kushi, L.H.; Liu, K.A. (1991). Meat consumption and its associations with other diet and health factors in young adults: the CARDIA study. American Journal of Clinical Nutrition 54 (5) : 930-935.

Snowdon, D.A. (1988). Animal product consumption and mortality because of all causes combined, coronary heart disease, stroke, diabetes, and cancer in Seventh-Day Adventists. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 739-748.

Snowdon, D.A.; Phillips, R.L.; Fraser, G.E. (1984). Meat consumption and fatal ischemic heart disease. Preventive Medicine 13 (5) : 490-500.

Thorogood, M.; Carter, R.; Benfield, L.; McPherson, K.; Mann, J.I. (1987). Plasma lipids and lipoprotein cholesterol concentrations in people with different diets in Britain. British Medical Journal (Clin. Res. Ed.) 295 (6594) : 351-353.

Thorogood, M.; Roe, L.; McPherson, K.; Mann, J.I. (1990). Dietary intake and plasma lipid levels: lessons from a study of the diet of health conscious groups. BMJ - British Medical Journal 300 (6735) : 1297-1301.

Appleby, P.N.; Thorogood, M.; Mann, J.I.; Key, T.J. (1999). The Oxford Vegetarian Study: an overview. American Journal of Clinical Nutrition 70 (3 Suppl.) : 525S-531S.

Masarei, J.R.; Rouse, I.L.; Lynch, W.J.; Robertson, K.; Vandongen, R.; Beilin, L.J. (1984). Vegetarian diets, lipids and cardiovascular risk. Australian and New Zealand Journal of Medicine 14 (4) : 400-404.

McDougall, J.; Litzan, K.; Haver, E.; Saunders, V.; Spiller, G.A. (1995). Rapid reduction of serum cholesterol and blood pressure by a twelve-day, very low fat, strictly vegetarian diet. Journal of the American College of Nutrition 14 (5) : 491-496.

Beilin, L.J.; Rouse, I.L.; Armstrong, B.K.; Margetts, B.M.; Vandongen, R. (1988). Vegetarian diet and blood pressure levels: incidental or causal association? American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 806-810.

Dwyer, J.T. (1988). Health aspects of vegetarian diets. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 712-738.

Rouse, I.L.; Armstrong, B.K.; Beilin, L.J. (1983). The relationship of blood pressure to diet and lifestyle in two religious populations. Journal of Hypertension 1 (1) : 65-71.

Appleby, P.N.; Thorogood, M.; Mann, J.I.; Key, T.J. (1998). Low body mass index in non-meat eaters: the possible roles of animal fat, dietary fiber and alcohol. <>International Journal of Obesity and Related Metabolic Disorders 22 (5) : 454-460.

Brestrich, M.; Claus, J.; Blumchen, G. (1996). [Lactovegetarian diet: effect on changes in body weight, fibrinogen and lipoprotein (a) in cardiovascular patients during inpatient rehabilitation treatment]. Zeitschrift für Kardiologie 85 (6) : 418-427.

Dwyer, J.T. (1988). Health aspects of vegetarian diets. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 712-738.

Levin, N.; Rattan, J.; Gilat, T. (1986). Energy intake and body weight in ovo-lacto vegetarians. Journal of Clinical Gastroenterology 8 (4) : 451-453.

Dwyer, J.T. (1988). Health aspects of vegetarian diets. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 712-738.

Snowdon, D.A.; Phillips, R.L. (1985). Does a vegetarian diet reduce the occurence of diabetes? American Journal of Public Health 75 (5) : 507-512.

Fraser, G.E. (1999). Diet as primordial prevention in Seventh-Day Adventists. Preventive Medicine 29 (6 Pt. 2) : S18-23.

Key, T.J.; Davey, G.K.; Appleby, P.N. (1999). Health benefits of a vegetarian diet. Proceedings of the Nutrition Society 58 (2) : 271-275.

Rajaram, S.; Sabate, J. (2000). Health benefits of a vegetarian diet. Nutrition 16 (7-8) : 531-533.

Segasothy, M.; Phillips, P.A. (1999). Vegetarian diet: panacea for modern lifestyle diseases? QJM - Monthly Journal of the Association of Physicians 92 (9) : 531-544.

Glore, S.R.; Van Treeck, D.; Knehans, A.W.; Guild, M. (1994). Soluble fiber and serum lipids: a literature review. Journal of the American Dietetic Association 94 (4) : 425-436.

Hunninghake, D.B.; Miller, V.T.; LaRosa, J.C.; Kinosian, B.; Jacobson, T.; Brown, V.; Howard, W.J.; Edelman, D.A.; O' Connor, R.R. (1994). Long-term treatment of hypercholesterolemia with dietary fiber. American Journal of Medicine 97 (6) : 504-508.

Swain, J.F.; Rouse, I.L.; Curley, C.B.; Sacks, F.M. (1990). Comparison of the effects of oat bran and low-fiber wheat on serum lipoprotein levels and blood pressure. New England Journal of Medicine 322 (3) : 147-152.

Diehl, H.A. (1998). Coronary risk reduction through intensive community-based lifestyle intervention: the Coronary Health Improvement Project (CHIP) experience. American Journal of Cardiology 82 (10B) : 83T-87T.

Ornish, D.; Scherwitz, L.W.; Billings, J.H.; Brown, S.E.; Gould, K.L.; Merritt, T.A.; Sparler, S.; Armstrong, W.T.; Ports, T.A.; Kirkeeide, R.L.; Hogeboom, C.; Brand, R.J. (1998). Intensive lifestyle changes for reversal of coronary heart disease. JAMA - Journal of the American Medical Association 280 (23) : 2001-2007.

Estève, J.; Kricker, A.; Ferlay, J.; Parkin, D.M. (1993). Facts and Figures of Cancer in the European Community. International Agency for Research on Cancer (IARC), Lyon, France.

Nationaal Instituut voor de Statistiek (NIS). Internet: www.statbel.fgov.be

Fédération Belge contre le Cancer (FBC). Internet: www.acc-vkb.be

Steinmetz, K.A.; Potter, J.D. (1991). Vegetables, fruit, and cancer. I. Epidemiology. Cancer Causes & Control 2 (5) : 325-357.

Adlercreutz, H.; Mousavi, Y.; Clark, J.; Hockerstedt, K.; Hamalainen, E.; Wahala, K.; Makela, T.; Hase, T. (1992). Dietary phytoestrogens and cancer: in vitro and in vivo studies. Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology 41 (3-8) : 331-337.

Armstrong, B.; van Merwyk, A.J.; Coates, H. (1977). Blood pressure in Seventh-Day Adventist vegetarians. American Journal of Epidemiology 105 (5) : 444-449.

Baghurst, P.A.; Rohan, T.E. (1994). High-fiber diets and reduced risk of breast cancer. International Journal of Cancer 56 (2) : 173-176.

Bidoli, E.; Franceschi, S.; Talamini, R.; Barra, S.; La Vecchia, C. (1992). Food consumption and cancer of the colon and rectum in north-eastern Italy. International Journal of Cancer 50 (2) : 223-229.

Chang-Claude, J.; Frentzel-Beyme, R.; Eilber, U. (1992). Mortality pattern of German vegetarians after 11 years of follow-up. Epidemiology 3 (5) : 395-401.

de Kok, T.M.; van Faassen, A.; Bausch-Goldbohm, R.A.; ten Hoor, F.; Kleinjans, J.C. (1992). Fecapentaene excretion and fecal mutagenicity in relation to nutrient intake and fecal parameters in humans on omnivorous and vegetarian diets. Cancer Letters 62 (1) : 11-21.

Diplock, A.T. (1993). Antioxidant nutrients and disease. Nutrition and Health 9 (1) : 37-42.

Fraser, G.E.; Beeson, W.L.; Phillips, R.L. (1991). Diet and lung cancer in California Seventh-Day Adventists. American Journal of Epidemiology 133 (7) : 683-693.

Giovannucci, E.; Rimm, E.B.; Colditz, G.A.; Stampfer, M.J.; Ascherio, A.; Chute, C.C.; Willett, W.C. (1993). A prospective study of dietary fat and risk of prostate cancer. Journal of the National Cancer Institute 85 (19) : 1571-1579.

Giovannucci, E.; Stampfer, M.J.; Colditz, G.A.; Rimm, E.B.; Trichopoulos, D.; Rosner, B.A.; Speizer, F.E.; Willett, W.C. (1993). Folate, methionine, and alcohol intake and risk of colorectal adenoma. Journal of the National Cancer Institute 85 (11) : 875-884.

Goodman, M.T.; Hankin, J.H.; Wilkens, L.R.; Kolonel, L.N. (1992). High fat foods and the risk of lung cancer. Epidemiology 3 (4) : 288-299.

Hankin, J.H. (1993). Role of nutrition in women's health: diet and breast cancer. Journal of the American Dietetic Association 93 (9) : 994-999.

Johansson, G.K.; Holmen, A.; Persson, L.; Hogstedt, R.; Wassen, C.; Ottova, L.; Gustafsson, J.A. (1992). The effect of a shift from a mixed diet to a lacto-vegetarian diet on human urinary and fecal mutagenic activity. Carcinogenesis 13 (2) : 153-157.

Johansson, G.K.; Ottova, L.; Gustafsson, J.A. (1990). Shift from a mixed diet to a lactovegetarian diet: influence on some cancer-associated intestinal bacterial enzyme activities. Nutrition and Cancer - An International Journal 14 (3-4) : 239-246.

Le Marchand, L.; Yoshizawa, C.N.; Kolonel, L.N.; Hankin, J.H.; Goodman, M.T. (1989). Vegetable consumption and lung cancer risk: a population-based case-control study in Hawaii. Journal of the National Cancer Institute 81 (15) : 1158-1164.

Mills, P.K.; Annegers, J.F.; Phillips, R.L. (1988). Animal product consumption and subsequent fatal breast cancer risk among Seventh-Day Adventists. American Journal of Epidemiology 127 (3) : 440-453.

Mills, P.K.; Beeson, W.L.; Abbey, D.E.; Fraser, G.E.; Phillips, R.L. (1988). Dietary habits and past medical history as related to fatal pancreas cancer risk among Adventists. Cancer 61 (12) : 2578-2585.

Mills, P.K.; Beeson, W.L.; Phillips, R.L.; Fraser, G.E. (1989). Cohort study of diet, lifestyle, and prostate cancer in Adventist men. Cancer 64 (3) : 598-604.

Mills, P.K.; Beeson, W.L.; Phillips, R.L.; Fraser, G.E. (1989). Dietary habits and breast cancer incidence among Seventh-Day Adventists. Cancer 64 (3) : 582-590.

Phillips, R.L. (1975). Role of life-style and dietary habits in risk of cancer among Seventh-Day Adventists. Cancer Research 35 (11 Pt. 2) : 3513-3522.

Phillips, R.L.; Garfinkel, L.; Kuzma, J.W.; Beeson, W.L.; Lotz, T.; Brin, B. (1980). Mortality among Seventh-Day Adventists for selected cancer sites. Journal of the National Cancer Institute 65 (5) : 1097-1107.

Rao, A.V.; Janezic, S.A. (1992). The role of dietary phytosterols in colon carcinogenesis. Nutrition and Cancer - An International Journal 18 (1) : 43-52.

Rao, D.N.; Sanghvi, L.D.; Desai, P.B. (1989). Epidemiology of esophageal cancer. Seminars in Surgical Oncology 5 (5) : 351-354.

Rose, D.P.; Connolly, J.M. (1990). Dietary prevention of breast cancer. Medical Oncology and Tumor Pharmacotherapy 7 (2-3) : 121-130.

Sabate, J.; Llorca, M.C.; Sanchez, A. (1992). Lower height of lacto-ovovegetarian girls at preadolescence: an indicator of physical maturation delay? Journal of the American Dietetic Association 92 (10) : 1263-1264.

Trichopoulos, D.; Yen, S.; Brown, J.; Cole, P.; MacMahon, B. (1984). The effect of westernization on urine estrogens, frequency of ovulation, and breast cancer risks. A study of ethnic Chinese women in the Orient and the USA. Cancer 53 (1) : 187-192.

Troll, W. (1991). Prevention of cancer by agents that suppress oxygen radical formation. Free Radical Research Communications 12 (13 Pt. 2) : 751-757.

Turjman, N.; Goodman, G.T.; Jaeger, B.; Nair, P.P. (1984). Diet, nutrition intake, and metabolism in populations at high and low risk for colon cancer. Metabolism of bile acids. American Journal of Clinical Nutrition 40 (4 Suppl.) : 937-941.

Willett, W.C.; Stampfer, M.J.; Colditz, G.A.; Rosner, B.A.; Speizer, F.E. (1990). Relation of meat, fat and fibre intake to the risk of colon cancer in a prospective study among women. New England Journal of Medicine 323 (24) : 1664-1672.

Adlercreutz, H. (1995). Phytoestrogens: epidemiology and a possible role in cancer protection. Environmental Health Perspectives 103 (7 Suppl.) : 103-112.

Block, G.; Patterson, B.; Subar, A. (1992). Fruit, vegetables, and cancer prevention: a review of the epidemiological evidence. Nutrition and Cancer - An International Journal 18 (1) : 1-29.

Rajaram, S.; Sabate, J. (2000). Health benefits of a vegetarian diet. Nutrition 16 (7-8) : 531-533.

Ritter, M.M.; Richter, W.O. (1995). [Effects of a vegetarian life style on health]. Fortschritte der Medizin 113 (16) : 239-242.

Segasothy, M.; Phillips, P.A. (1999). Vegetarian diet: panacea for modern lifestyle diseases? QJM - Monthly Journal of the Association of Physicians 92 (9) : 531-544.

Zurcher, G. (1999). [New knowledge about cancer and nutrition. 5 servings of fruit and vegetables per day prevent cancer]. MMW Fortschritte der Medizin 141 (38) : 40-43.

Nationaal Instituut voor de Statistiek (NIS). Internet: www.statbel.fgov.be

Seidell, J. (2000). Pronostiek die de voorzitter van de European Association for the Study of Obesity maakte tijdens het 10de Europees Obesitas Congres (24-27 mei 2000), Antwerpen, België.

Campfield, L.A.; Smith, F.J. (1999). The pathogenesis of obesity. Bailliere's Best Practice and Research - Clinical Endocrinology and Metabolism 13 (1) : 13-30.

Cummings, S.M.; Goodrick, G.K.; Foreyt, J.P. (1997). Position of the American Dietetic Association: weight management. Journal of the American Dietetic Association 97 (1) : 71-74.

Hill, J.O.; Melanson, E.L. (1999). Overview of the determinants of overweight and obesity: current evidence and research issues. Medicine and Science in Sports and Exercise 31 (11 Suppl.) : S515-521.

Oeser, D. (1997). Obesity part I - Epidemiology, etiology and pathophysiology, and nonpharmacotherapeutic treatments. The Internet Journal of Academic Physician Assistants Vol. 1 N. 2 [http://www.icaap.org/iuicode?90.1.2.6/].

Oeser, D. (1997). Obesity part I - Epidemiology, etiology and pathophysiology, and nonpharmacotherapeutic treatments. The Internet Journal of Academic Physician Assistants Vol. 1 N. 2

[http://www.icaap.org/iuicode?90.1.2.6/].

Stunkard, A.J. (1996). Current views on obesity. American Journal of Medicine 100 (2) : 230-236.

Appleby, P.N.; Thorogood, M.; Mann, J.I.; Key, T.J. (1998). Low body mass index in non-meat eaters: the possible roles of animal fat, dietary fiber and alcohol. International Journal of Obesity and Related Metabolic Disorders 22 (5) : 454-460.

Beauchene, R.E. et al. (1982). Nutrient intake and physical measurements of aging vegetarian and nonvegetarian women. Journal of the American College of Nutrition 1 : 131.

Carlson, E.; Kipps, M.; Lockie, A.; Thomson, J. (1985). A comparative evaluation of vegan, vegetarian and omnivore diets. Journal of Plant Foods 6 : 89-100.

Dwyer, J.T. (1988). Health aspects of vegetarian diets. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 712-738.

Janelle, K.C.; Barr, S.I. (1995). Nutrient intakes and eating behavior scores of vegetarian and nonvegetarian women. Journal of the American Dietetic Association 95 (2) : 180-186, 189, quiz 187-188.

Key, T.J.; Davey, G.K.; Appleby, P.N. (1999). Health benefits of a vegetarian diet. Proceedings of the Nutrition Society 58 (2) : 271-275.

Levin, N.; Rattan, J.; Gilat, T. (1986). Energy intake and body weight in ovo-lacto vegetarians. Journal of Clinical Gastroenterology 8 (4) : 451-453.

Rouse, I.L.; Armstrong, B.K.; Beilin, L.J. (1983). The relationship of blood pressure to diet and lifestyle in two religious populations. Journal of Hypertension 1 (1) : 65-71.

Levin, N., Rattan, J., and Gilat, T. Energy intake and body weight in ovo-lacto vegetarians. J Clin. Gastroenterol., 8(4):451-3, 1986.

Ganong, W.F. (1991). Review of Medical Physiology (15th Edition). Appleton & Lange, Norwalk, Connecticut, USA. pp. 218-222.

Pennisi, E. (1994). Gut counts calories even when we do not. Science News 146 : 359.

Reddy, B.S.; Sharma, C.; Simi, B; Engle, A.; Laakso, K.;Puska, P.; Korpela, R. (1987). Metabolic epidemiology of colon cancer: effect of dietary fiber on fecal mutagens and bile acids in healthy subjects. Cancer Research 47 (2) : 644-648.

Vlaamse Diabetes Vereniging (VDV). Internet: www.diabetes-vdv.be

Dwyer, J.T. (1988). Health aspects of vegetarian diets. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 712-738.

Segasothy, M.; Phillips, P.A. (1999). Vegetarian diet: panacea for modern lifestyle diseases? QJM - Monthly Journal of the Association of Physicians 92 (9) : 531-544.

Barnard, R.J.; Lattimore, L.; Holly, R.G.; Cherny, S.; Pritikin, N. (1982). Response of non-insulin-dependent diabetic patients to an intensive program of diet and exercise. Diabetes Care 5 (4) : 370-374.

Barnard, R.J.; Massey, M.R.; Cherny, S.; O' Brien, L.T.; Pritikin, N. (1983). Long-term use of a high-complex-carbohydrate, high-fiber, low-fat diet and exercise in the treatment of NIDDM patients. Diabetes Care 6 (3) : 268-273.

Burns, W. (1990). [New knowledge of diet therapy of type 2 (non-insulin-dependent) diabetes]. Zeitschrift für die Gesamte Innere Medizin und ihre Grenzgebiete 45 (10) : 290-294.

Nicholson, A.S.; Sklar, M.; Barnard, N.D.; Gore, S.; Sullivan, R.; Browning, S. (1999). Toward improved management of NIDDM: a randomized, controlled, pilot intervention using a lowfat, vegetarian diet. Preventive Medicine 29 (2) : 87-91.

Coulston, A.M. (1999). The role of dietary fats in plant-based diets. American Journal of Clinical Nutrition 70 (3 Suppl.) : 512S-515S.

Barone, J.; Herbert, J.R.; Reddy, M.M. (1989). Dietary fat and natural-killer-cell activity. American Journal of Clinical Nutrition 50 (4) : 861-867.

Malter, M. Schriever, G.; Eilber, U. (1989). Natural killer cells, vitamins, and other blood components of vegetarian and omnivorous men. Nutrition and Cancer - An International Journal 12 (3) : 271-278.

Lane, H.W.; Carpenter, J.T. Jr. (1987). Breast cancer: incidence, nutritional concerns, and treatment approaches. Journal of the American Dietetic Association 87 (6) : 765-769.

Wynder, E.L.; Rose, D.P.; Cohen, L.A. (1986). Diet and breast cancer in causation and therapy. Cancer 58 (8 Suppl.) : 1804-1813.

Minowa, M.; Bingham, S.; Cummings, J.H. (1983). Dietary fibre intake in Japan. Human Nutrition - Applied Nutrition 37 (2) : 113-119.

Block, G.; Patterson, B.; Subar, A. (1992). Fruit, vegetables, and cancer prevention: a review of the epidemiological evidence. Nutrition and Cancer - An International Journal 18 (1) : 1-29.

Steinmetz, K.A.; Potter, J.D. (1996). Vegetables, fruit, and cancer prevention: a review. Journal of the American Dietetic Association 96 (10) : 1027-1039.

Tucker KT, Hannan MT, Chen H, Cupples L, Wilson PWF, and Kiel DP. Potassium, magnesium, and fruit and vegetable intakes are associated with greater bone density in elderly men and women. American Journal of Clinical Nutrition. 1999; 69: 727-36.

Institute of Medicine. Food and Nutrition Board. Dietary Reference Intakes: Calcium, Phosphorus, Magnesium, Vitamin D and Fluoride. National Academy Press. Washington, DC, 1999.

Rude RK and Olerich M. Magnesium deficiency: Possible role in osteoporosis associated with gluten-sensitive enteropathy. Osteoporosis International 1996; 6: 453-61.

He J, Tell G, Tang Y, et al. Effect of dietary electrolytes upon calcium excretion: The Yi People Study. Journal of Hypertension 10: 671-6, 1992

Bell R, Eldrid M, Watson F. The influence of NaCl and KCl on urinary calcium excretion in healthy young women. Nutrition Research 12: 17-26, 1992.

K.A. Steinmetz and J.D.Potter, "Vegetables, fruit, and cancer. I. Epidemiology" Cancer causes control 2: 325-57 (1991)

Goldin, B.R.; Adlercreutz, H.; Gorbach, S.L.; Warram, J.H.; Dwyer, J.T.; Swenson, L.; Woods, M.N. (1982). Estrogen excretion patterns and plasma levels in vegetarian and omnivorous women. New England Journal of Medicine 307 (25) : 1542-1547.

Rose, D.P.; Goldman, M.; Connolly, J.M.; Strong, L.E. (1991). High-fiber diet reduces serum estrogen concentrations in premenopausal women. American Journal of Clinical Nutrition 54 (3) : 520-525.

El-Bayoumy, K.; Chung, F.L.; Richie, J. Jr.; Reddy, B.S.; Cohen, L.; Weisburger, J.; Wynder, E.L. (1997). Dietary control of cancer. Proceedings of the Society for Experimental Biology and Medicine 216 (2) : 211-223.

Franceschi, S. (1997). Micronutrients and breast cancer. European Journal of Cancer Prevention 6 (6) : 535-539.

Modan, B. (1977). Role of diet in cancer etiology. Cancer 40 (4 Suppl.) : 1887-1891.

Palmer, S. (1985). Diet, nutrition, and cancer. Progress in Food and Nutrition Science 9 (3-4) : 283-341.

Shankar, S.; Lanza, E. (1991). Dietary fiber and cancer prevention. Hematology-Oncology Clinics of North America 5 (1) : 25-41.

Weisburger, J.H. (1997). Dietary fat and risk of chronic disease: mechanistic insights from experimental studies. Journal of the American Dietetic Association 97 (7 Suppl.) : S16-23.

Appleby, P.N.; Thorogood, M.; Mann, J.I.; Key, T.J. (1999). The Oxford Vegetarian Study: an overview. American Journal of Clinical Nutrition 70 (3 Suppl.) : 525S-531S.

Millet, P.; Guilland, J.C.; Fuchs, F.; Klepping, J. (1989). Nutrient intake and vitamin status of healthy French vegetarians and nonvegetarians. American Journal of Clinical Nutrition 50 (4) : 718-727. Taber, L.A.; Cook, R.A. (1980). Dietary and anthropometric assessment of adult omnivores, fish-eaters and lacto-ovo-vegetarians. Journal of the American Dietetic Association 76 (1) : 21-29.

Singal PK, et al; The role of oxidative stress in the genesis of heart disease [editorial] Cardiovasc Res, 1998 Dec.

Wysocki H, et al; Peroxide plasma level in patients with coronary heart disease as a possible indicator of ischemia during exercise test. Coron Artery Dis, 1993 Jul

Gutteridge JM, et al; Lipoprotein oxidation: the 'fruit and vegetable gradient' and heart disease. Br J Biomed Sci, 1993 Sep

Hoffman RM, et al; Antioxidants and the prevention of coronary heart disease Arch Intern Med, 1995 Feb

Parmley LF, et al; Allopurinol therapy of ischemic heart disease with infarct extension. Can J Cardiol, 1992 Apr.

Wysocki H, et al; Peroxide plasma level in patients with coronary heart disease as a possible indicator of ischemia during exercise test. Coron Artery Dis, 1993 Jul.

Gutteridge JM, et al; Lipoprotein oxidation: the 'fruit and vegetable gradient' and heart disease. Br J Biomed Sci, 1993 Sep. McGorisk GM, et al; Endothelial dysfunction in coronary heart disease. Curr Opin Cardiol, 1996 Jul.

Reza Mehrabi M, et al; The isoprostane, 8-epi-PGF2 alpha, is accumulated in coronary arteries isolated from patients with coronary heart disease. Cardiovasc Res, 1999 Aug.

Cahill, R.J.; O' Sullivan, K.R.; Mathias, P.M.; Beattie, S.; Hamilton, H.; O' Morain, C. (1993). Effects of vitamin antioxidant supplementation on cell kinetics of patients with adenomatous polyps. Gut 34 (7) : 963-967.

van Poppel, G. (1993). Carotenoids and cancer: an update with emphasis on human intervention studies. European Journal of Cancer 29A (9) : 1335-1344.

Kuchan, M.J.; Miller, J.A. (1992). Influence of intracellular glutathione on selenite-mediated growth inhibition of canine mammary tumor cells. Cancer Research 52 (5) : 1091-1095.

Ghadirian, P., Jain, M, Shatenstein, B, Morrisset, R. Nutritional factors in the etiology of Multiple Sclerosis: a case control study in Montreal, Canada. International Journal of Epidemiology, 27, 845, 1997.

Spector, H.; Calloway, D.H. (1959). Reduction of X-radiation mortality by cabbage and broccoli. Proceedings of the Society for Experimental Biology and Medicine 100 : 405-407.

Wattenberg, L.W.; Loub, W.D.; Lam, L.K.; Speier, J.L. (1976). Dietary constituents altering the responses to chemical carcinogens. Federation Proceedings 35 (6) : 1327-1331.

Spector, H. e Calloway, D.H. “Redution of X-radiation mortality by cabbage and broccoli.” Proceedings of the Society for Experimental Biology and Medicine. 100: 405-407, 1957.

Wattenberg, L.W, et al. “Dietary constituents altering the responses to chemical carcinogens.” Fed. Proc. 35: 1327-1331, 1976.

Lourau, M. e Lartigue, º “Influence du regime alimentaire sur les effets biologiques produits par une irratiation unique de tout le corps (Rayons X.” Experientia. 6: 25, 1950.

Rose, D.P.; Goldman, M.; Connolly, J.M.; Strong, L.E. (1991). High-fiber diet reduces serum estrogen concentrations in premenopausal women. American Journal of Clinical Nutrition 54 (3) : 520-525.

Steinmetz, K.A.; Potter, J.D. (1991). Vegetables, fruit, and cancer. I. Epidemiology. Cancer Causes & Control 2 (5) : 325-357.

van Poppel, G. (1993). Carotenoids and cancer: an update with emphasis on human intervention studies. European Journal of Cancer 29A (9) : 1335-1344.

Watson, R.R. (1986). Immunological enhancement by fat-soluble vitamins, minerals, and trace metals: a factor in cancer prevention. Cancer Detection and Prevention 9 (1-2) : 67-77.

Ziegler, R.G. (1991). Vegetables, fruits, and the carotenoids and the risk of cancer. American Journal of Clinical Nutrition 53 (1 Suppl.) : 251S-259S.

Trichhopoulos D, Yen S, et al. (1984); “The effect of Westernization on urine estrogens, frequency of ovulation, and breast cancer risks: a study in ethnic Chinese women in the Orient and in the U.S.A.”. Cancer; 53: 187-92.

Philips RL, 1975 / Adlercreutz, H. et al (1992); “Dietary phytoestrogens and cancer: in vitro and in vivo studies”. Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology v.41 (3/8) p.331-337

Baghurst, P.A. and Rohan, T.E. (1994); “High fibre diets and reduced risk of breast cancer”. International Journal of Cancer v.56 p.173-176

Bidoli, E. et al (1992); “Food consumption and cancer of the colon and rectum in North-Eastern Italy”. International Journal of Cancer v.50 p.223-229

Chang-Claude, J. et al (1992); “Mortality pattern of German vegetarians after 11 years of follow-up”. Epidemiology v.3 (5) p.395-401

Diplock, A.T. (1993); “Antioxidant nutrients and disease”. Nutrition and Health v.69 (1) p.37-42

Goodman, M.T. et al (1992); “High fat foods and the risk of lung cancer”. Epidemiology v.3 (4) p.288-299

Phillips, R.L. et al (1975); “Role of lifestyle and dietary habits in risk of cancer among Seventh-Day Adventists”. Cancer Research v.35 (11) p.3513-3522

Phillips, R L et al (1980); “Mortality among California Seventh Day Adventists for selected cancer sites”. Journal National Cancer Institute v.65 p.1097-107.

Armstrong, B. et al (1977); “Blood pressure in Seventh-Day Adventist vegetarians”. American Journal of Epidemiology v.105 p.444-449

Willett, W.C. et al (1990); “Relation of meat, fat and fibre intake to the risk of colon cancer in a prospective study among women”. New England Journal of Medicine v.323 (24) p.1664-1672

Turjiman, N et al. (1984); “Diet, nutrition and metabolism in populations at high and low risk for colon cancer: metabolism of bile acids”. American Journal of Clinical Nutrition v.4 p.937-41.

Johansson, G et al. (1990); “Shift from a mixed diet to a lactovegetarian diet: influence on some cancer-associated intestinal bacterial enzyme activities.” Nutrition & Cancer v.14 p.239-46.

Johansson, G. et al (1992); “The effect of a shift from a mixed diet to a lacto-vegetarian diet on human urinary and faecal mutagenic activity”. Carcinogenesis v.13 (2) p.153-157

de Kok, T.M. et al (1992); “Fecapentaene excretion and faecal mutagenicity in relation to nutrient intake and faecal parameters in humans”. Cancer Letters v.62 p.11-21

Rose, D.P. and Connolly. J.M. (1990); “Dietary prevention of breast cancer”. Journal of Oncology and Tumour Pharmacotherapy v.7 (2/3) p.121-130

Hankin, J.H. (1993); “Role of nutrition in women's health: diet and breast cancer”. Journal of the American Dietetic Association v.93 (9) p.994-999

Sabate, J. et al (1992); “Lower height of lacto-ovo-vegetarian girls at pre-adolescence: an indicator of physical maturation delay”. Journal of the American Dietetic Association v 92 (10) p 1263-1264

Marchand, L.L. et al (1989); “Vegetable consumption and lung cancer risk: a population based case control study in Hawaii”. Journal of the National Cancer Institute v.81 p.1158-1164

Mills, P.K. (1988); “Animal product consumption and subsequent fatal breast cancer risk among Seventh-Day Adventists”. American Journal of Epidemiology v.l27 (3) p 440-453

Mills P K et al. (1988); “Dietary habits and past medical history as related to fatal pancreas cancer risk among Adventist men”. Cancer v.61 (12). p.2578-85.

Mills, P.K. et al (1989); “Dietary habits and breast cancer incidence among Seventh-Day Adventists”. Cancer v.64 (3) p.582-590

Mills, P.K. et al (1989); “Cohort study of diet, lifestyle and prostate cancer risk in Adventist men”. Cancer v.64 p.598-604

Troll, W. (1991); “Prevention of cancer by agents that suppress oxygen radical formation”. Free Radical Research Communications v.12/13 (2) p.751-757

Rao, A.V. and Janezic, S A. (1992); “The role of dietary phytosterols in colon carcinogenesis”. Nutrition and Cancer v.18 (1) p.43-52

Rao, P N et al. (1989); “Epidemiology of oesophageal cancer”. Seminars in Surgery & Oncology v.5 (5) p.351-4.

Fraser, G.E. et al (1991); “Diet and lung cancer in California Seventh-Day Adventists”. American Journal of Epidemiology v. 133 (7) p.683-693

Giovannucci, E. et al (1993); “Folate, methionine and alcohol intake and risk of colo-rectal adenoma”. Journal of the National Cancer Institute v.85 (11) p.875-884

Giovannucci, E. et al (1993); “A prospective study of dietary fat and risk of prostate cancer”. Journal of the National Cancer Institute v.85 (19) p.1571-1579.

Cruse, P.; Lewin, M.; Clark, C.G. (1979). Dietary cholesterol is co-carcinogenic for human colon cancer. Lancet 1 (8119) : 752-755.

Bingham, S.A. (1988). Meat, starch, and nonstarch polysaccharides and large bowel cancer. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 762-767.

Breslow, R.A.; Graubard, B.I.; Sinha, R.; Subar, A.F. (2000). Diet and lung cancer mortality: a 1987 National Health Interview Survey cohort study. Cancer Causes & Control 11 (5) : 419-431.

Sinha, R.; Kulldorff, M.; Curtin, J.; Brown, C.C.; Alavanja, M.C.; Swanson, C.A. (1998). Fried, well-done red meat and risk of lung cancer in women (United States). Cancer Causes & Control 9 (6) : 621-630.

Sinha, R.; Kulldorff, M.; Swanson, C.A.; Curtin, J.; Brownson, R.C.; Alavanja, M.C. (2000). Dietary heterocyclic amines and the risk of lung cancer among Missouri women. Cancer Research 60 (14) : 3753-3756.

Snyderwine, E.G. (1994). Some perspectives on the nutritional aspects of breast cancer research. Food-derived heterocyclic amines as etiologic agents in human mammary cancer. Cancer 74 (3 Suppl.) : 1070-1077.

Breslow, R.A.; Graubard, B.I.; Sinha, R.; Subar, A.F. (2000). Diet and lung cancer mortality: a 1987 National Health Interview Survey cohort study. Cancer Causes & Control 11 (5) : 419-431.

Giovannucci, E.; Rimm, E.B.; Stampfer, M.J.; Colditz, G.A.; Ascherio, A.; Willett, W.C. (1994). Intake of fat, meat, and fiber in relation to risk of colon cancer in men. Cancer Research 54 (9) : 2390-2397.

Sesink, A.L.; Termont, D.S.; Kleibeuker, J.H.; Van der Meer, R. (1999). Red meat and colon cancer: the cytotoxic and hyperproliferative effects of dietary heme. Cancer Research 59 (22) : 5704-5709.

Van Faassen A; Bol J; van Dokkum W; Pikaar NA; Ockhuizen T; Hermus RJ. Bile acids, neutral steroids, and bacteria in feces as affected by a mixed, a lacto-ovovegetarian, and a vegan diet. American Journal of Clinical Nutrition Dec 1987, 46 (6) p 962-7, ISSN 0002-9165.

Bingham SA, Pignatelli B, Pollock JRA, Ellul A, Mallaveille C, Gross G, et al. Does increased endogenous formation of N-nitroso compounds in the human colon explain the association between red meat and colon cancer? Carcinogenesis 1996; 17: 515-23.

Chan, J.M.; Stampfer, M.J.; Giovannucci, E.L. (1998). What causes prostate cancer? A brief summary of the epidemiology. Seminars in Cancer Biology 8 (4) : 263-273.

Key, T.J. (1995). Risk factors for prostate cancer. Cancer Surveys 23 : 63-77.

Le Marchand, L.; Kolonel, L.N.; Wilkens, L.R.; Myers, B.C.; Hirohata, T. (1994). Animal fat consumption and prostate cancer: a prospective study in Hawaii. Epidemiology 5 (3) : 276-282.

Howe, G.R.; Burch, J.D. (1996). Nutrition and pancreatic cancer. Cancer Causes & Control 7 (1) : 69-82.

Kolonel, L.N. (1996). Nutrition and prostate cancer. Cancer Causes & Control 7 (1) : 83-44.

Lee, H.P.; Gourley, L.; Duffy, S.W.; Estève, J.; Lee, J.; Day, N.E. (1991). Dietary effects on breast cancer risk in Singapore. Lancet 337 (8751) : 1197-1200.

Toniolo, P.; Riboli, E.; Shore, R.E.; Pasternack, B.S. (1994). Consumption of meat, animal products, protein, and fat and risk of breast cancer: a prospective cohort study in New York. Epidemiology 5 (4) : 391-397.

Levi, F.; Franceschi, S.; Negri, E.; La Vecchia, C. (1993). Dietary factors and the risk of endometrial cancer. Cancer 71 (11) : 3575-3581.

Shu, X.O., Zheng, W.; Potischman, N.; Brinton, L.A.; Hatch, M.C.; Gao, Y.T.; Fraumeni, J.F. Jr. (1993). A population-based case-control study of dietary factors and endometrial cancer in Shanghai, Peoples Republic of China. American Journal of Epidemiology 137 (2) : 155-165.

Cramer, D.W.; Harlow, B.L.; Willett, W.C.; Welch, W.R.; Bell, D.A.; Scully, R.E.; Ng, W.G.; Knapp, R.C. (1989). Galactose consumption and metabolism in relation to the risk of ovarian cancer. Lancet 2 (8654) : 66-71.

Rose, D.P.; Boyar, A.P.; Wynder, E.L. (1986). International comparisons of mortality rates for cancer of the breast, ovary, prostate, and colon, and per capita food consumption. Cancer 58 (11) : 2363-2371.

H.V.Kuhnlein, U.Kuhnlein, and P.A.Bell, "The Effect of short-term Dietary Modificiation on Human Fecal Mutagenic Activity", Mut Res 113: 1-12 (1983).

J.D.Cook. "Adaptation in Iron Metabolism" American Journal of Clinical Nutrition 51: 301-8 (1990)

W.R. Bezwoda et al., "The Relative Dietary Importance of haem and non-haem iron" South African Medical Journal 64: 552-56 (1983)

P. Knekt et al., "body Iron Stores and Risk of Cancer" Int J Cancer 56: 379-82 (1994)

E. Graf and J.w. Eaton, "Suppression of Colonic Cancer by dietary Phytic Acid", Nutr cancer 19: 11-19 (1993);

J.T.Salonen et al., “High Stored Iron Levels are associated with excess risk of Myocardial infarction in Eastern Finnish Men” Circulation 86: 803-11 (1992)

R.B. Lauffer, “Iron Stores and the International Varaition in Mortality from Coronary Artery Disease” Medical Hypothesis 35: 96-102 (1990)

A.Ascherio et al., “Dietary Iron Intake and risk of Coronary Disease Among Men”, Circulation 89:969-74 (1994) Hunter, Beatrice T. Consumer Bulletin, nov., 1972.

Marsh, AG, Sanchez, TV, Chaffee, FL, et al. Bone Mineral mass in adult lacto-ovo-vegetarian and omnivorous males. American Journal of Clinical Nutrition, 37, 453, 1983.

Lemman, J, Litzow, JR, Lennon, EJ. The effects of chronic acid loads in normal man: further evidece for participation of bone mineral in the defense against chronic metabolic acidosis. J Clin Invest., 45, 1608, 1966.

Lutz, J. Calcium balance and acid-base status of women as affected by increased protein intake and by sodium bicarbonate ingestion. American Journal of Clinical Nutrition, 39, 281, 1984.

Sebastian, A., Harris, S.T., Ottaway, J.H., et al. Improved mineral balance and skeletal metabolism in post menopausal women treated with sodium bicarbonate. N Engl J Med, 330, 1776, 1994.

J.Lemon, Jr, J.R. Litzow, and E.J. Lennon, “Studies of the Mechanism by which chronic metabolic acidosis augments urinary calcium excretion in man”, J Clin Invest 46: 1318-28 (1967)

R.R. Recker et al., "Bone Gain in Young Adult Women," Journal of the American Medical Association 93:1259-60 (1993).

N-Squared Computing. Nutritionist III, v4.5. Salem OR, 1988

Swank, R.L. Changes in the blood produced by a fat meal and by intravenous heparin. American Journal of Physiology, 164, 798, 1951.

Cullen, CF, Swank, RL. Intravascular aggregation and adhesiveness of the blood elements associated with alimentary lipidemia and injections of large molecular substances: effect on blood-brain barrier. Circulation, 9, 335, 1954.

Swank, RL, Nakamura, H. Oxygen availability in brain tissues after lipid meals. American Journal of Physiology, 198, 217, 1960.

Meyer, JS, Waltz, AG. Effects of changes in composition of plasma on blood flow. 9, 728, 1959. Swank, RL., Grimsgaard, A. Multiple Sclerosis: the lipd relationship. American Journal of Clinical Nutrition, 48, 1387, 1988.

Swank, RL. Multiple Sclerosis: a correlation of its incidence with dietary fat. Am J Med Sci., 220, 421, 1950. Swank, RL, Lerstad, O, Strom, A Multiple Sclerosis in rural Norway: its geogrphical and occupational incidence in relation to nutrition.

New Engl J Med., 46, 1952. Alter, M, Yamoor, M, Harshe, M..... Multiple Sclerosis and nutrition. Arch Neurol, 1, 67, 1974.

Swank, RL., Grimsgaard, A. Multiple Sclerosis: the lipid relationship. American Journal of Clinical Nutrition, 48, 1387, 1988.

Hall R.H. (1992). A new threat to public health: Organochlorines and food. Nutrition and Health. 8: 33-43.

Warhurst A.M. (1995). An environmental assessment of alkylphenol ethoxylates and alkylphenols. Published by Friends of the Earth.

EPA Office of Air Quality Planning and Standards, 450-84-014h.

HSDB 1991. Hazardous Substances Databank. On-line records for Mirex, DDT, hexachlorobenzene, hexachlorobutadiene, trichloroethylene, hexachlorocyclo-pentadiene and vinyl chloride.

Bethesda, MD: National Library of Medicine, June-July 1991.

EPA 1988. U.S. Environmental Protection Agency, National Dioxin Study Tier 4 - Combustion Sources: Engineering Analysis Report, Washington, DC: U.S.

Colborn T., Davidson A., Green S.N., Hodge R.A., Jackson C.I. and Liroff, R.A. (1990). "Great Lakes Great Legacy?" Washington, D.C.: The Conservation Foundation.

US EPA Great Lakes National Program Office EPA 905-R-94-004 Feb 1994

EPA 1988. U.S. Environmental Protection Agency, National Dioxin Study Tier 4 - Combustion Sources: Engineering Analysis Report, Washington, DC: U.S.

European Commissions 's Scientific Committee on Veterinary Measures Relating To Public Health: Assessment of Potential Risks to Human Health from Hormone Residues in Bovine Meat and Meat Products (April 30, 1999)

Renu Gandhi, Suzanne M. Snedeker Cornell University Program on Breast Cancer and environmental risk factors in New York State. Fact sheet #37 June, 2000

Crawford MA A Biochemical Theory on the Evolution of the Human Brain After-Dinner Speech at the Proceedings From the Scientific Conference on Omega-3 Fatty Acids Nutrition, Vascular Biology, and Medicine Houston, TX April 17-19, 1994.

Schimatschek HF, Hickl R, Classen HG: [Magnesium, calcium, and phosphorus levels in the serum of children with functional disorders. Preliminary data of a multicenter epidemiologic study with special emphasis on magnesium.] Magnesium Bull 10: 105-113, 1988. (in German)

Facchinetti, Fabio; Borella, Paola; Sances, Grazia; Fioroni, Loredana; Nappi, Rossella E; Genazzani, Andrea R. Oral magnesium successfully relieves premenstrual mood changes, Obstetrics and Gynecology. 1991 August.

"The role of diet and behaviour in childhood," J. Breakey, Journal of Paediatrics. Child Health, 33, 1997, pp. 190-194. Address: J. Breakey, P.O. Box 8, Beachmere, QLD 4510, Australia.

"Nutritional influences on aggressive behavior," Melvyn R. Werbach, Journal of Orthomolecular Medicine, Vol. 7, No. 1, 1995. Address not listed.

"Nutrition and depression: the role of folate," Jonathan E. Alpert and Maurizio Fava, Nutrition Review, May 1997, Vol. 55, No. 5, pp. 145-149. Correspondence: Maurizio Fava, fax 1-617-726- 7541.

"The role of folates in the diverse biochemical processes that control mental function," T. M. Ortega, P. Andres, A. Lopez- Sobaler, A. Ortega, R. Redondo, A. Jimenez, and L. M. Jimenez, Nutr Hosp, Vol. 9, No. 4, July 1994, pp. 251-256. Address not listed.

"Effects of dietary selenium on mood in healthy men living in a metabolic research unit," W. C. Hawkes and L. Hornbostel, Biological Psychiatry, Vol. 39, No. 2, January 15, 1996, pp. 121-128. Address not listed.

"The impact of selenium supplementation on mood," David Benton and Richard Cook, Biological Psychiatry, Vol. 29, No. 11, June 1, 1991, pp. 1092-1098. Address not listed.

"Relapse of depression after rapid depletion of tryptophan," K. A. Smith, C. G. Fairburn, and P.J. Cowen, The Lancet, Vol. 349, No. 9056, March 29, 1997, pp. 915-919. Address not listed.

"Abstracts of early papers on the effects of vitamin and mineral supplementation on I.Q. and behaviour," Stephen J. Schoenthaler, Personal and Individual Differences, Vol. 12, No. 4, 1991, pp. 335-341.

"Crime and nourishment," Derek Bryce-Smith, Perspectives, March 15, 1996. Address not listed.

Bricklin, Mark. New respect for nutritional healing. (Editorial). v44, Prevention. Feb 1992.

Stewart A, Howard J: Magnesium and potassium deficiencies in women with pre-menstrual syndrome. Magnesium Bull 8: 314-316, 1986.

Abraham GE: Nutrition and the premenstrual tension syndromes. Journal of Applied Nutrition 36: 103-124, 1984.

Gallant MP, Bowering J, Short SH, Turkki PR: Pyridoxine and Magnesium Status of Women with Premenstrual Syndrome. Nutrition Research 7: 243-252, 1987.

Elevated blood copper/zinc ratios in assaultive young males," William J. Walsh, H. Ronald Isaacson, Fatima Rehman, and Anmarie Hall, Physiology and Behavior, Vol. 62, No. 2, August 1997, pp. 327-329. Address: H. Ronald Isaacson, Health Research Institute, 1804 Centre Point Drive, Suite 102, Naperville, IL 60563

Hoffer A, Osmond H, Smythies JR. (1954) Schizophrenia. A new approach. Part II. Journal of Mental Science, 100:29-45.

Schwartz BE, Sem-Jacobsen C, Petersen MC. (1956) Effects of mescaline, LSD-25 and adrenochrome on depths electrograms in man. Archives of Neurology and Psychiatry, 75:579-587.

Taubman G, Jantz H. (1957) Untersuchung über die dem adrenochrom zugeschrieben psychotoxischen wirkungen. Nervenartz, 28:485-488.

Grof, S. (1963) Clinical and experimental study of central effects of adrenochrome. Journal of Neuropsychiatry, 5:33-50.

Muthane U, Yasha TC, Shankar SK. (1998) Low numbers and no loss of melanized nigral neurons with increasing age in normal human brains in India. Annals of Neurology, 43:283-287. Marder K, Logroscino G, Tang MX, Graziano J, Cote L, louis E, Alfano B, Mejia H, Slavkovich V, Mayeux R. (1998) Systemic iron metabolism and mortality from Parkinson’s disease. Neurology, 50:1138-1140.

Lerengle B, Faucheux BA, Bouras C, Nillesse N, Spik G, Hirsch EC, Agid Y, Hof PR. (1996) Cellular distribution of iron-binding protein lactotransferrin in the mesencephlon of Parkinson’s disease cases. Acta Neuropatholica, 91:566-572.

Fleming DJ, Jacques PF, Dallal GE, Tucker KL, Wilson PWF, Wood RJ. (1998) Dietary determination of iron stores in free-living elderly population: the Framingham Heart Study. American Journal of Clinical Nutrition, 67:722-730.

Razdan S, Kaul RL, Motta A, Karl S, Bhatt RK. (1994) Prevalence and pattern of major neurological disorders in rural Kashmir (India) in 1986. Neuroepidemiology, 13:113-119.

Hegedus ZL, Altschule MD Studies on aminochromes. V. Excessive hemolysis associated with the formation of rheomelanins during incubation of adrenochrome and adrenolutin in the bloods of chronic schizophrenic patients. Arch Int Pharmacodyn Ther 1970 Jul; 186(1):48-53.

Hegedus ZL, Altschule MD Studies on aminochromes. II. Behavior of added adrenolutin in blood of normal and psychotic persons. Arch Int Physiol Biochim 1967 Sep; 75(4):697-706

Geschreven door EVA (verleidelijk veggie)

Gemaakt: 30 nov 1999

Laatst aangepast: 22 nov 2011