Voedingsleer : Algemeen
In tegenstelling tot wat we zagen in de jaren zeventig, toen vegetarisme nog het voorrecht was van enkele ideologische, religieuze, filosofische en andere bewegingen, is vleesloos eten tegenwoordig wereldwijd een populair punt op de agenda van heel wat wetenschappers. Dankzij het werk van een aanzienlijk aantal onderzoekers op het gebied van vegetarische en veganistische voeding kunnen we nu onze voedselkeuze ondersteunen met betrouwbare informatie. In een poging om al die informatie toegankelijker te maken voor een groot publiek, zien we het als onze taak om de wetenschappelijke literatuur erop na te slaan en de resultaten samen te vatten op deze website en in onze overige publicaties.
Disclaimer : De informatie voorgesteld op deze pagina is gebaseerd op een heel aantal wetenschappelijke rapporten. Ze kan dienen om het pad te effenen voor diegenen die dieper op het onderwerp willen ingaan, maar het mag geenszins de bedoeling zijn om medische raadgevingen te veronachtzamen. Enkel goed geïnformeerde geneesheren en erkende diëtisten (met een goede kennis van vegetarische voeding) kunnen individueel raad geven over supplementen en diëten.
Een aantal inleidende bedenkingen over gezondheid en dieet
Tot niet zo lang geleden verspreidden de meeste vegetarische organisaties - op hun websites en in hun publicaties - een heel aantal claims over de gezondheidsvoordelen van vegetarische voeding. Vaak leken ze het echter niet nodig te vinden om nieuwe vegetariërs uit te leggen waaruit gebalanceerde, evenwichtige vegetarisch voeding bestaat. Als gevolg hiervan verschenen er een aantal wetenschappelijke studies die gebaseerd waren op de ervaringen van individuen die een slecht samengesteld dieet volgden, en die wezen op de negatieve kanten van een vegetarisch of veganistisch voedingspatroon. Hoeveel negatieve ervaringen met veggie diëten er kunnen worden toegeschreven aan gebrekkige informatie en dito campagnes is nog onbekend.
Hoewel er hier en daar nog steeds "gepassioneerde" groepen bestaan, wordt er nu ook goed werk geleverd door organisaties die meer ruggesteun bieden aan zij die de stap naar nieuwe eetgewoonten en/of een nieuwe levensstijl willen zetten.
Het thema "voeding" is erg controversieel. De meeste studies houden zich bezig met welbepaalde voedingsmiddelen en aandoeningen in plaats van rechtstreekse verbanden te gaan opsporen. Afhankelijk van het kamp waartoe de betreffende onderzoeker behoort, kan dit leiden tot resultaten voor of tegen om het even welk voedingsmiddel. Bovendien is er heel veel variatie in metabolische reacties tussen individuen en sub-populaties onderling. Daarom is het heel delicaat om de dagelijkse voedselbehoefte van mensen te willen veralgemenen. Er bestaan heel wat termen zoals o.a. RNI (Recommended Nutrient Intake), RDA (Recommended Dietary Allowance), DRI (Dietary Reference Intake), EAR (Estimated Average Requirement), AI (Adequate Intake), UL (Tolerable Upper Intake Levels) die verwijzen naar de gemiddelde dagelijkse dosis van elk voedingselement die men zou moeten innemen, maar men kan zich afvragen in welke mate het concept van een "gemiddeld individu" een reëel beeld geeft van ieder individu afzonderlijk. Zolang er echter geen preciezere methodes bestaan, vinden wij het onze plicht om onze lezers de gangbare richtlijnen betreffende de gemiddelde dagelijkse dosis aan te bieden. Deze kunnen in veel gevallen dienen als referentie. De aanbevolen hoeveelheden die we hier gebruiken zijn afkomstig van de "UK Nutrient Intakes (RNI)" van 1991 voor de leeftijdsgroep tussen 19 en 50 jaar.
Ethische- versus gezondheidsoverwegingen
Eén van de meest gehoorde beweringen in de doorsnee vegetarische "propaganda" is dat vegetarische voeding gezonder zou zijn. Deze slogan veronderstelt dat het gevolgde dieet een verstandig vegetarisch voedingspatroon is. Dat is echter niet noodzakelijk het geval. We moeten immers beseffen dat er geen "standaard vegetarisch dieet" bestaat. Tussen "spruitjes en zeewier" en "frieten en vegetarische burgers" liggen ontelbare verschillende vegetarische voedingspatronen. Een vegetariër zou zich moeten bewust zijn van de gevolgen die de verschillende keuzes met zich meebrengen. Hoewel er heel veel vegetariërs een grote verbetering van hun algemene gezondheidstoestand vastgesteld hebben nadat ze overgeschakeld zijn op een vleesloos dieet, zijn er hier en daar ook gevallen waar we het omgekeerde zien. Deze probleemgevallen doen zich voor bij mensen die het belang van een gevarieerde voeding over het hoofd zien.
Veel vegetariërs en veganisten - vooral zij die hun keuze hoofdzakelijk gebaseerd hebben op ethische overwegingen - zijn geneigd om net het tegenovergestelde te doen als de (wat zij zien als) "gezondheidsfanaten". Door de elementaire regels voor een gezonde voeding te negeren en te kiezen voor een weinig gevarieerd dagelijks menu, riskeren zij veel meer dan hun eigen gezondheid. Ze ontmoedigen ook veggies in spe door het scepticisme tegenover vegetarische voeding verder in de hand te werken.
Overschakeling
Als je beslist om over te stappen naar een vleesloos dieet, loont het de moeite rekening te houden met het volgende: als je voordien veel fruit, groenten en volle granen (bruine rijst/brood vb) gebruikte, is je lichaam waarschijnlijk al aangepast aan de hoeveelheid vezels die dergelijke voedingsmiddelen bevatten. Indien niet, is het raadzaam om geleidelijk aan nieuwe voedingselementen te gaan gebruiken, terwijl je de voeding die je wil laten vallen of verminderen stapje voor stapje afbouwt.
In het begin is het normaal dat er een leegte zal ontstaan doordat je vlees weglaat uit je voedingspatroon. Die leegte is in hoge mate psychologisch. We zijn min of meer afhankelijk van het "volle" gevoel dat vlees ons geeft, en daarom kan het gebeuren dat het weglaten van vlees ons de indruk geeft dat we iets missen. Voor die overgangsperiode kunnen vleesvervangers een oplossing bieden. Ook peulvruchten en granen geven een verzadigd gevoel. Het belangrijkste is dat er variatie zit in je dagelijkse menu, net als bij om het even welk dieet trouwens. Fruit, donkergroene bladgroenten, zaden en noten, groenten en volle granen zouden allemaal een plaatsje moeten vinden op jouw tafel.
Laat ons de belangrijkste voedingsstoffen even in detail bekijken:
De vegetarische voedingsdriehoek
De klassieke voedingsdriehoek van het VIG (Vlaams Insitituut voor Gezondheidspromotie) is ook voor vegetariërs bruikbaar. Daarnaast ontwierp EVA zelf ook een volledig plantaardige voedingsdriehoek, die geschikt is voor zowel vegetariërs als veganisten. Bestel hem hier. Of download de pdf hier.
Referenties
H. Gerster, Anticarcinogenic Effects of Common Cartenoids, Intern J Vit Nutr Res 63:93-121 (1993); R. G. Ziegler, A Review of the Epidemiologic Evidence That Carotenoids Reduce the Risk of Cancer, J Nutr 119:116-22 (1989).
S.E. Hankinson et al., Nutrient Intake and Cataract Extraction in Women: A prospective Sutdy, Br Med J 305:335-39 (1992).
P. Knekt et al., Serum Antioxidant Vitamins and Risk of Cataract, Br Med J 305:1392-94 (1992).
M. Naruszewica, E. Selinger, and J. Davignon, Oxidative Modification of Lipoprotein(a) and the effect of beta-carotene, Metabolism 41:1215-24 (1992).
Graham S, Marshall J, Haughey B, et al. Nutritional epidemiology of cancer of the esophagus. Am J Epdemiol. 131(3):464-67 (1990).
A.Keys et al. “Physiological and Biochemical Functions in Normal Young Men on a Diet Restricted in Riboflavin”, J Nutr 27:165-78 (1944). R.D. Williams et al., “Observations on Induced Riboflavin Deficiency and Riboflavin Requirement of Man” J Nutr 25:361-77 (1943).
M.K.Horwitt et al., “correlation of Urinary Excretion of Riboflavin with Dietary Intake and Symptoms of Ariboflavinosis” J Nutr 41:247-64 (1950).
Campbell TC, Brun T, Junshi C, Zulin F, Parpia B. "Questioning riboflavin recommendations on the basis of a survey in China," Am J Clin Nutr.; 51:436-445 (1990).
Najra. V. Et al. The biosynthesis of riboflavin in man JAMA. 1944;126:357-8.
Draper A, Lewis J, Malhotra N, Wheeler E. The energy and nutrient intakes of different types of vegetarian: a case for supplements. Br J Nutr. 1993;69:3-19. Carlson E, Kipps M, Lockie A, Thomson J. A comparative evaluation of vegan, vegetarian and omnivore diets. J Plant Foods. 1985;6:89-100.
Hughes J, Sanders TAB. Riboflavin levels in the diet and breast milk of vegans and omnivores. Proc Nutr Soc. 1979;38:95A.
Wacker, J. et al. Riboflavin deficiency and preeclampsia. Obstetrics and Gynecology. 2000; volume 96: pages 38-44.
Powers, H.J. Riboflavin-iron interactions with particular emphasis on the gastrointestinal tract. Proceedings of the Nutrition Society. 1995; volume 54: pages 509-517. M.J.Kretsch et al., Effect of Animal or Plant Protein Composition on the Vitamin B6 Requirement of Young Women abstract 52 in Fed Proc 1982;21:227.
M.J.Kretsch et al., Effect of Animal or Plant Protein Composition on the Vitamin B6 Requirement of Young Women abstract 52 in Fed Proc. 1982;21:227.
G.Brubacher, D. Hornig, and G. Ritzel, Food Patterns in Modern Society and Their Consequences on Nutrition Biblthca Nutr Dieta. 1981;30:90-99. P.R.Trumbo et al., Bioavailability of Pyridoxine-Beta-Glucoside in Rats and Humans, abstract in FASEB J 1988;2:1086. (add more mess366 ref 29)
Draper et al., 1993 Energy and Nutrient Intakes of different types of Vegetarian – a case for supplements? [published erratum appears in Br J Nutr 1993 Nov;70(3):812]. Br J Nutr. 1993;Jan;69(1):3-19.
R.D. Reynolds et al., Nutritional and Medical Status of La ctating Women and Their Infants in the Kathmandu Valley of Nepal Am J Clin Nutr. 1988;47:722-28.
Vutyavanich, T. et al. Pyridoxine for nausea and vomiting of pregnancy: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Am J Obstetr Gynecol 173: 881-8841995;. Reinken, I, and Gant, H. Vitamin B6 nutrition in women with hyperemesisgranidarum during the first trimester of pregnancy. Clin Acta. 1974;55:101.
Bennick, H, Coelingh and Schreurs, W. Improvement of oral glucose tolerance in gestational diabetes by piridoxine. Brit Med J. 1975;3:13-15. Spellacy WN, Buhi WC, Birk SA. Vitamin B6 treatment of gestational diabetes mellitus. Am J Obstet Gynecol 1977;127:599–602.
Wachstein, M and Grapheo, L. Influence of vitamin B6 on the incidence of preeclampsia. Obs Gyn. 1956;8:180.
Wyatt, K.M. et al. Efficacy of vitamin B-6 in the treatment of premenstrual syndrome: a systematic review. British Medical Journal. 1999;volume 318:pages 1375-1381
Alpert, Jonathan E. and Fava, Maurizio. Nutrition and depression: the role of folate. Nutrition Reviews, Vol. 55, May. 1997, pp. 145-49
Morrison, Howard I., et al. Serum folate and risk of fatal coronary heart disease. Journal of the American Medical Association, Vol. 275, No. 24, June 26. 1996; pp. 1893-96
Ebly, Erika M., et al. Folate status, vascular disease and cognition in elderly Canadians. Age and Aging, Vol. 27, July. 1998; pp. 485- 91
Weir, Donald G. and Scott, John M. Colonic mucosal folate concentrations and their association with colorectal cancer. American Journal of Clinical Nutrition, Vol. 68, October. 1998; pp. 763-64 (editorial) Kim, Young-In, et al. Colonic mucosal concentrations of folate correlate well with blood measurements of folate status in persons with colerectal polyps. American Journal of Clinical Nutrition, Vol. 68, October. 1998; pp. 866-72
Helman and Darnton-hill, Vitamin and iron status; S. Areekul, K. churdchu, and V. Pungpapong, Serum Folate, vitamin B12 and vitamin B12 binding protein in vegetarians. J Med Assoc Thai. 1987;71:253-57. Ellis and Montegriffo, Veganism.
Streiff, R. Folate deficiency and oral contraceptives. JAMA. 1970;214:105-108.
Hunter, R. et al, Serum B12 and folate concentrations im mental patients. Brit J Psychiat. 1967;113:1291-1295.
Loomis, W F. Four Billion Years. Sinauer Associates. Sunderland, Mass. 1988; p 35.
E.M.e.Poskit, T.J.Cole, and D.E.M.Lawson, Diet, sunlight and 25-hydroxy vitamin D in healthy children and adults. Br Med J. 1979;1:221-23.
Specker BL, Valanis B, Hertzberg V et al: Sunshine exposure and serum 25-hydroxyvitamin D concentration in exclusively breast-fed infants. J Pedriatr. 1985;107:372-376. Holuck MF. Vitamin D and bone health. J Nutr. 1996;126 (suppl):1159S-1164S.
Clemens TL, Henderson SL, Adams JS, Holick MF: Increased skin pigment reduces capacity of skin to synthesize vitamin D3. Lancet. 1982;1:74-76. Webb AR, Kline L, Holick MF: Influence of Season and latitude on the cutaneous synthesis of vitamin D3: Exposure to sunlight in Boston and Edmontonwill not promote vitamin vitamin D3 synthesis in human skin. J Clin Endocrinol Metab. 1988;67:373-378.
Landin-Wilhelmsen K, wilhelmsen L, wilske J, et al. Sunlight increases serum 25(OH) vitamin D concentration whereas 1,25(OH)2D3 is unaffected. Results from a general population study in Gotemburg, Sweden (The WHO MONICA project). Eur J Clin Nutr. 1995;49:400-407.
Henderson JB, Dunnigan MG, McIntosh WB, Abdul-Motaal AA, Gettinby G, Glekin BM. The importance of limited exposure to ultraviolet radiation and dietary factors in the aetiology of Asian rickets: a risk-factor model. QJM. 1987;63:413-425.
B.F.Boyce et al., hypercalcemic osteomalacia due to aluminum toxicity. Lancet 2. 1982;1009-12. G. Colussi et al., Vitamin D Treatment: a hidden risk factor for alumin bone toxicity? Nephron. 1987;47:78-80.
J. Moon, A. Davison, and B. Bandy, Vitamin D and Aluminum absorption. Can Med Assoc. 1992;J147:1308-9
Maierhofer WJ, Gray RW, cheung HS, Lemman J Jr. Bone resorption simulated by elevated serum 1,25-(OH)2-vitamin D concentrations in healthy men. Kidney Int. 1983;24:555-560.
Herbert, V. (1973). The five possible causes of all nutrient deficiency: Illustrated by deficiencies of vitamin B12 and folic acid. AMER. J. OF CLIN. NUTRITION. 1988;26:77 Herbert, V. Vitamin B12: plant sources, requirements, and assay. AMER. J. OF CLINICAL NUTRITION. Heavy Metal Bulletin Vol 2, Iss 3, Dec. 1995;48(3):852.
Hines, J. (1975). Ascorbic acid and vitamin B12 deficiency. J. OF AMER. MED. ASSOC. 234(1):24
T.A.B.Sanders, The health and nutritional status of vegans. Plant Foods for Man 1978;2:181-93. A.M. Immerman, Vitamin B12 status on a vegetarian Diet. Wld Rev Nutr Diet. 1981;37:38-54.
Scott FW. Cow milk and insulin-dependent diabetes mellitus: is there a relationship? Am J Clin Nutr. 1990;51:489-91. Paronen J, Knip M, Savilahti E, Virtanen SM, Ilonen J, à…kerblom HK, Vaarala O, and the Finnish Trial to reduce IDDM in the genetically at risk study group. Effect of cow's milk exposure and maternal type 1 diabetes on cellular and humoral immunization to dietary insulin in infants at genetic risk for type 1 diabetes. Diabetes(NY). 2000;49:1657-1665.
Harrison, L.C. Cow's milk and IDDM. Lancet348(Oct. 5). 1996;905.
Akerblom, H.K., S.M. Virtanen, O. Vaarala, et al. 1999. Emergence of diabetes associated autoantibodies in the nutritional prevention of IDDM (RIGR) project. 59th Annual Scientific Sessions of the American Diabetes Association. June. San Diego. Karjalainen J, Martin JM, Knip M, et al. A bovine albumin peptide as a possible trigger of insulin-dependent diabetes mellitus. N Engl J Med. 1992;327:302-7.
Malosse D, Perron H. Correlation analysis between bovine populations, other farm animals, house pets, and multiple sclerosis prevalence. Neuroepidemiology. 1993;12(1):15-27. Malosse D, Perron H, Sasco A, Seigneurin JM. Correlation between milk and dairy product consumption and multiple sclerosis prevalence: a worldwide study. Neuroepidemiology. 1992;11(4-6):304-12.
Sepcic J, Mesaros E, Materljan E, Sepic-Grahovac D. Nutritional factors and multiple sclerosis in Gorski Kotar, Croatia. Neuroepidemiology. 1993;12(4):234-40.
Butcher PJ. Milk consumption and multiple sclerosis - an etiological hypothesis. Med Hypotheses. 1986 Feb;19(2):169-78.
Heaney RP, Weaver CM. Calcium absorption from kale. Am J Clin Nutr. 1990;51:656-657.
M.J.Kuchan and J.A.Milner, Influence of Intracellular Gluthathione on Selenite-Mediated Growth Inhibition of Canine Mammary Tumor Cells. Cancer Res. 1992;52:1091-95. Broghamer, W.L., McConel, K.O. and Blotcky, A.L. Relationship between serum selelnium levels and patients with carcinoma. Cancer. 1976;37:1384.
Clar’k, L. The Epidemiology of selenium and cancer. Fed Proc. 1985;44:2584-2589.
Ip, c. Selenium inhibition of chemical carcinogenesis. Fed Prc 1985;44:2573-2578.
Kiremidjian-Schumacher, L.; Stotscky, G. Selenium and immune responses. Environmental Research. 1987;42:277-303. Dworkin, B.M. et al. Selenium deficiency in the acquired immunodeficiency syndrome. J Par. Ent Nutr. 1986;10:405-407.
Whanger, P.D. Selenium and heavy Metal Toxicity. In:Spallholz; J.E., Martin, J.L.; Ganther, H.E. (eds.), Selenium in Biology and Medicine.Westport. AVI Pub. 1981; p.230. Perry, H.M.; Jr. And Erlanger, M.W. Prevention of cadmium-induced hypertension by selenium. Fed Proc. 1974;33:357.
Programs Against Micronutrient Malnutrition: Ending Hidden Hunger by Maberly, G.F. et al., Annu.Rev. Public Health. 1994;15:277-301.
Hallberg L: Bioavailability of dietary iron in man. Ann Rev Nutr. 1981;1:123-147. E.R. Monsen and J.L. Balintfy, Calculating Dietary Iron Biovailability: Refinement and Computerization. J Am Diet Assoc. 1982:80:307-11.
Gleerup A, et al. Iron absorption from the whole diet: comparison of the effect of two different distributions of daily calcium intake. Am J Clin Nutr. 1995;61:97-104. L. Hallberg et al., Calcium and iron absorption: mechanism of action and nutritional importance. Eur J Clin Nutr. 1991;46:317-27.
Anderson BM, Gibson RS, Sabry JH: The iron and zinc status of long-term vegetarian women. Am J Clin Nutr.. 1981;34:1042-1048. Latta D and Liebman M: Iron and zinc status of vegetarian and non-vegetarian males. Nutr Rep Int. 1984;30:141-149.
Anderson BM, Gibson RS, Sabry JH: The iron and zinc status of long-term vegetarian women. Am J Clin Nutr. 1981;34:1042-1048.
Anderson, B. et al., The iron and zinc status of long-term vegetarian women. American Journal of Clinical Nutrition, n.34,(6). 1981; pag. 1042-1048. RS Gibson, Content and bioavailability of trace elements in vegetarian diets. American Journal of Clinical Nutrition Vol 59. 1223S-1232S.
Anderson, Gibson, and Sabry, Iron and zinc; B.F. Harland and M.Peterson, Nutritional status of lacto-ovo vegetarian Trappist mo,ks. J Am Diet Assoc. 1978;72:259-64.
N. Levin, J.Rattan, and T.Gilat, Mineral Intake and blood levels in vegetarians. sr J Med 1986;22:105-8.
T.S. Srikumar, P.A. Ockerman, and b. Akesson, Trace Elements Status in vegetarians from Southern India. Nutr Res. 1992;12:187-98.
Freeland-Graves JH, Bodzy PW, Epright MA. Zinc status of vegetarians. J Am Diet Assoc. 1980;77:655-661.
RJ Wood, JJ Zheng, High dietary calcium intakes reduce zinc absorption and balance in humans. American Journal of Clinical Nutrition Vol 65. 1997; pag. 1803-1809.
Henderson, J.B.; Dunnigan, M.G.; McIntosh, W.B.; Abdul-Motaal, A.A.; Gettinby, G.; Glekin, B.M. (1987). The importance of limited exposure to ultraviolet radiation and dietary factors in the aetiology of Asian rickets: a risk-factor model. Quarterly Journal of Medicine 63 (241) : 413-425.
Boyce, B.F.; Fell, G.S.; Elder, H.Y.; Junor, B.J.; Elliot, H.L.; Beastall, G.; Fogelman, I.; Boyle, I.T. (1982). Hypercalcaemic osteomalacia due to aluminium toxicity. Lancet 2 (8306) : 1009-1013. Colussi, G.; Rombola, G.; De Ferrari, M.E.; Minola, M.E.; Minetti, L. (1987). Vitamin D treatment: a hidden risk factor for alumin bone toxicity? Nephron 47 (1) : 78-80.
Moon, J.; Davison, A.; Bandy, B. (1992). Vitamin D and aluminium absorption. Canadian Medical Association Journal 147 (9) : 1308, 1313.
Heaney, R.P. (1994). Cofactors influencing the calcium requirement - other nutrients. NIH Consensus Development Conference on Optimal Calcium Intake (Program and abstrats of the NIH Consensus Development Conference, June 6-8, 1994) : 71-77. National Institutes of Health (NIH), Bethesda, Maryland, USA.
Anand, C.R.; Linkswiler, H.M. (1974). Effect of protein intake on calcium balance of young men given 500 mg calcium daily. Journal of Nutriton 104 (6) : 695-700. Hegsted, D.M. (1986). Calcium and osteoporosis. Journal of Nutrition 116 (11) : 2316-2319.
Margen, S.; Chu, J.Y.; Kaufmann, N.A.; Calloway, D.H. (1974). Studies in calcium metabolism. I. The calciuretic effect of dietary protein. American Journal of Clinical Nutrition 27 (6) : 584-589.
Abelow, B.J.; Holford, T.R.; Insogna, K.L. (1992). Cross-cultural association between dietary animal protein and hip fracture: a hypothesis. Calcified Tissue International 50 (1) : 14-18.
Kerstetter, J.E.; Allen, L.H. (1990). Dietary protein increases urinary calcium. Journal of Nutrition 120 (1) : 134-136. Remer, T.; Manz, F. (1994). Estimation of the renal net acid excretion by adults consuming diets containing variable amounts of protein. American Journal of Clinical Nutrition 59 (6) : 1356-1361.
Zemel, M.B. (1988). Calcium utilization: effect of varying level and source of dietary protein. American Journal of Clinical Nutrition 48 (3 Suppl.) : 880-883.
Lemann, J. Jr.; Litzow, J.R.; Lennon, E.J. (1967). Studies of the mechanism by which chronic metabolic acidosis augments urinary calcium excretion in man. Journal of Clinical Investigations 46 : 1318-1328.
N-Squared Computing (1988). Nutritionist III v. 4.5 (Nutrient analysis program). N-Squared Computing, Salem, Oregon, USA. Recker, R.R.; Davies, K.M.; Hinders, S.M.; Heaney, R.P.; Stegman, M.R.; Kimmel, D.B. (1992). Bone gain in young adult women. JAMA - Journal of the American Medical Association 268 (17) : 2403-2408.
Schuette, S.A.; Zemel, M.B.; Linkswiler, H.M. (1980). Studies on the mechanism of protein-induced hypercalciuria in older men and women. Journal of Nutrition 110 (2) : 305-315.
Weaver, C.M.; Heaney, R.P.; Martin, B.R.; Fitzsimmons, M.L. (1991). Human calcium absorption from whole-wheat products. Journal of Nutrition 121 (11) : 1769-1775.
Heaney, R.P.; Weaver, C.M. (1990). Calcium absorption from kale. American Journal of Clinical Nutrition 51 (4) : 656-657. Weaver, C.M.; Plawecki, K.L. (1994). Dietary calcium: adequacy of a vegetarian diet. American Journal of Clinical Nutrition 59 (5 Suppl.) : 1238S-1241S.
Montgomery, R.K.; Buller, H.A.; Rings, E.H.; Grand, R.J. (1991). Lactose intolerance and the genetic regulation of the intestinal lactase-phlorizin hydrolase. FASEB Journal 5 (13) : 2824-2832.
Cuatrecasas, P.; Lockwood, D.H.; Caldwell, J.R. (1965). Lactase deficiency in the adult: a common occurence. Lancet 1 : 14-18. Hertzler, S.R.; Huynh, B.C.; Savaiano, D.A. (1996). How much lactose is low lactose? Journal of the American Dietetic Association 96 (3) : 243-246.
Johnson, J.D.; Simoons, F.J.; Hurwitz, R.; Grange, A.; Mitchell, C.H.; Sinatra, F.R.; Sunshine, P.; Robertson, W.V.; Bennett, P.H.; Kretchmer, N. (1977). Lactose malabsorption among the Pima indians in Arizona. Gastroenterology 73 (6) : 1299-1304.
Segall, J.J. (1994). Dietary lactose as a possible risk factor for ischaemic heart disease: review of epidemiology. International Journal of Cardiology 46 (3) : 197-207.
Cadogan, J.; Eastell, R.; Jones, N.; Barker, M.E. (1997). Milk intake and bone mineral acquisition in adolescent girls : randomised, controlled intervention trial. BMJ - British Medical Journal 315 (7118) : 1255-1260. Chan, J.M.; Stampfer, M.J.; Ma, J.; Ajani, U.; Gaziano, J.M.; Giovannucci, E. (2000). Dietary products, calcium and prostate cancer risk in the Physicians' Healty Study (Abstract No. 5139). Presentation at the 91st Annual Meeting of the American Association for Cancer Research (April 1-5, 2000), San Francisco, California, USA.
Cohen, P. (1998). Serum insulin-like growth factor-I levels and prostate cancer risk - interpreting the evidence. Journal of the National Cancer Institute 90 (12) : 876-879.
Heaney, R.P.; McCarron, D.A.; Dawson-Hughes, B.; Oparil, S.; Berga, S.L.; Stern, J.S.; Barr, S.I.; Rosen, C.J. (1999). Dietary changes favorably affect bone remodeling in older adults. Journal of the American Dietetic Association 99 (10) : 1228-1233.
Dahl-Jorgensen, K.; Joner, G.; Hanssen, K.F. (1991). Relationship between cow's milk consumption and incidence of IDDM in childhood. Diabetes Care 14 (11) : 1081-1083. Gerstein, H.C. (1994). Cow's milk exposure and type I diabetes mellitus. A critical overview of the clinical literature. Diabetes Care 17 (1) : 13-19.
Jacobus, C.H.; Holick, M.F.; Shao, Q.; Chen, T.C.; Holm, I.A.; Kolodny, J.M.; Fuleihan, G.E.; Seely, E.W. (1992). Hypervitaminosis D associated with drinking milk. New England Journal of Medicine 326 (18) : 1173-1177.
Hallberg, L. (1981). Bioavailability of dietary iron in man. Annual Review of Nutrition 1 : 123-147.
Hallberg, L.; Rossander-Hulten, L.; Brune, M.; Gleerup, A. (1992). Calcium and iron absorption: mechanism of action and nutritional importance. European Journal of Clinical Nutrition 46 (5) : 317-327.
Bezwoda, W.R.; Bothwell, T.H.; Charlton, R.W.; Torrance, J.D.; MacPhail, A.P.; Derman, D.P.; Mayet, F. (1983). The relative dietary importance of haem and non-haem iron. South African Medical Journal 64 (14) : 552-556. Cook, J.D. (1990). Adaptation in iron metabolism. American Journal of Clinical Nutrition 51 (2) : 301-308.
Graf, E.; Eaton, J.W. (1993). Suppression of colonic cancer by dietary phytic acid. Nutrition and Cancer - An International Journal 19 (1) : 11-19. Knekt, P.; Reumanen, A.; Takkunen, H.; Aromaa, A.; Heliovaara, M.; Hakulinen, T. (1994). Body iron stores and risk of cancer. International Journal of Cancer 56 (3) : 379-382.
Lauffer, R.B. (1990). Iron stores and the international variation in mortality from coronary artery disease. Medical Hypotheses 35 (2) : 96-102.
Salonen, J.T.; Nyyssonen, K.; Korpela, H.; Tuomilehto, J.; Seppanen, R.; Salonen, R. (1992). High stored iron levels are associated with excess risk of myocardial infarction in eastern Finnish men. Circulation 86 (3) : 803-811.
Stevens, R.G.; Jones, D.Y.; Micozzi, M.S.; Taylor, P.R. (1988). Body iron stores and the risk of cancer. New England Journal of Medicin 319 (16) : 1047-1052.
Ascherio, A.; Willett, W.C.; Rimm, E.B.; Giovannucci, E.L.; Stampfer, M.J. (1994). Dietary iron intake and risk of coronary disease among men. Circulation 89 (3) : 969-974.
Fleming, D.J.; Jacques, P.F.; Dallal, G.E.; Tucker, K.L.; Wilson, P.W.; Wood, R.J. (1998). Dietary determinants of iron stores in a free-living elderly population: the Framingham Heart Study. American Journal of Clinical Nutrition 67 (4) : 722-733. Leveugle, B.; Faucheux, B.A.; Bouras, C.; Nillesse, N.; Spik, G.; Hirsch, E.C.; Agid, Y.; Hof, P.R. (1996). Cellular distribution of the iron-binding protein lactotransferrin in the mesencephalon of Parkinson's disease cases. Acta Neuropathologica (Berl.) 91 (6) : 566-572.
Marder, K.; Logroscino, G.; Tang, M.X.; Graziano, J.; Cote, L.; Louis, E.; Alfaro, B.; Mejia, H.; Slavkovich, V.; Mayeux, R. (1998). Systemic iron metabolism and mortality from Parkinson's disease. Neurology 50 (4) : 1138-1140.
Muthane, U.; Yasha, T.C.; Shankar, S.K. (1998). Low numbers and no loss of melanized nigral neurons with increasing age in normal human brains from India. Annals of Neurology 43 (3) : 283-287. Razdan, S.; Kaul, R.L.; Motta, A.; Kaul, S.; Bhatt, R.K. (1994). Prevalence and pattern of major neurological disorders in rural Kashmir (India) in 1986. Neuroepidemiology 13 (3) : 113-119.
Ascherio, A.; Willett, W.C.; Rimm, E.B.; Giovannucci, E.L.; Stampfer, M.J. (1994). Dietary iron intake and risk of coronary disease among men. Circulation 89 (3) : 969-974.
Anderson, B.M.; Gibson, R.S.; Sabry, J.H. (1981). The iron and zinc status of long-term vegetarian women. American Journal of Clinical Nutrition 34 (6) : 1042-1048. Helman, A.D.; Darnton-Hill, I. (1987). Vitamin and iron status in new vegetarians. American Journal of Clinical Nutrition 45 (4) : 785-789.
Latta, D.; Liebman, M. (1984). Iron and zinc status of vegetarian and non-vegetarian males. Nutrition Reports International 30 : 141-149.
Anderson, B.M.; Gibson, R.S.; Sabry, J.H. (1981). The iron and zinc status of long-term vegetarian women. American Journal of Clinical Nutrition 34 (6) : 1042-1048.
Messina, M.J.; Messina, V.L. (1996). The Dietitian's Guide to Vegetarian Diets: Issues and Applications. Aspen Publishers, Inc., Gaithersburg, Madison, USA.
Freeland-Graves, J.H.; Bodzy, P.W.; Eppright, M.A. (1980). Zinc status of vegetarians. Journal of the American Dietetic Association 77 (6) : 655-661.
Sian, L.; Mingyan, X.; Miller, L.V.; Tong, L.; Krebs, N.F.; Hambidge, K.M. (1996). Zinc absorption and intestinal losses of endogenous zinc in young Chinese women with marginal zinc intakes. American Journal of Clinical Nutrition 63 (3) : 348-353.
Anderson, B.M.; Gibson, R.S.; Sabry, J.H. (1981). The iron and zinc status of long-term vegetarian women. American Journal of Clinical Nutrition 34 (6) : 1042-1048.
Anderson, B.M.; Gibson, R.S.; Sabry, J.H. (1981). The iron and zinc status of long-term vegetarian women. American Journal of Clinical Nutrition 34 (6) : 1042-1048. Harland, B.F.; Peterson, M. (1978). Nutritional status of lacto-ovo vegetarian Trappist monks. Journal of the American Dietetic Association 72 (3) : 259-264. Levin, N.; Rattan, J.; Gilat, T. (1986). Mineral intake and blood levels in vegetarians. Israel Journal of Medical Sciences 22 (2) : 105-108.
Srikumar, T.S.; Ockerman, P.A.; Akesson, B. (1992). Trace element status in vegetarians from southern India. Nutrition Research 12 : 187-198.
