wrapper

Door genetische selectie werden verschillende rassen ontwikkeld, met verschillende doeleinden (eier- of vleesproductie). Legkippen zijn bijgevolg qua morfologie volledig anders dan vleeskippen. We bespreken beide soorten apart.

Het natuurlijk gedrag van een kip

Afhankelijk van het ras kunnen kippen in natuurlijke omstandigheden vijf tot tien jaar oud worden.

Kippen leven in stabiele sociale groepen die wel tot dertig individuen kunnen tellen. Net zoals honden en andere dieren kennen ook kippen een sociale hiërarchie, ‘de pikorde' genoemd. De meest dominante dieren coördineren de activiteiten van de hele groep.

Het fourageren, nemen van zandbaden, rusten en scharrelen gebeurt altijd in groep. Kippen die hoger staan in de pikorde krijgen als eerste toegang tot voedsel en krijgen ook de beste nestplaatsen. Het verdwijnen van bepaalde individuen kan de sociale orde ernstig verstoren, maar wanneer een nieuwe pikorde ontstaat, keert ook de rust binnen de groep terug. De komst van nieuwe kippen kan tot agressie leiden, zeker als het gaat om jonge dieren.

In tegenstelling tot wat in de volksmond wordt gezegd, zijn kippen niet dom. Ze vertonen zelfs een goed ontwikkeld probleemoplossingsgedrag. Kippen staan op dat vlak zelfs verder dan kinderen van één jaar oud en kunnen bijvoorbeeld begrijpen dat een voorwerp blijft bestaan als het weggenomen en verstopt wordt.

Volgens Dr. Joy Mench, Professor en Directeur van het Centrum voor Dierenwelzijn aan de Universiteit van Californië, vertonen kippen scharrelende kipgesofistikeerd sociaal gedrag en kunnen ze zich meer dan honderd andere kippen herinneren en die ook herkennen. Ze verkiezen het gezelschap van bekende ‘gezichten' boven dat van onbekende.

Bovendien communiceren ze met dertig tot veertig soorten verschillende tonen, elk met een andere betekenis. Er wordt bijvoorbeeld een andere toon gebruikt om aan te geven of een roofdier zich in de lucht bevindt of op het land. Ook wanneer voedsel gevonden wordt, wordt dit gecommuniceerd naar de groep en hoe meer het voedsel geapprecieerd wordt, hoe sneller de kip geluiden maakt.

Hennen verkennen hun wereld met hun bek. Door met hun klauwen in de bodem te krabben gaan ze op zoek naar voedsel en ze pikken alles op wat eetbaar lijkt. Een scharrelende kip pikt op één dag meer dan 10.000 keer.

Kippen zijn omnivoren en eten plantaardig materiaal zoals zaden en granen maar ook insecten, wormen, kleine reptielen en jonge knaagdieren.

Kippen vliegen niet zo goed als andere vogels maar gebruiken hun vleugels om bijvoorbeeld in een boom of op een omheining te vliegen of om te vluchten bij gevaar. Om parasieten te bestrijden nemen kippen regelmatig een zandbad.

Moeder kloek

Hennen vertonen een sterke behoefte om nesten te maken. In de natuur zullen ze een schaduwrijke plaats verkiezen waar ze eerst een holte uitkrabben om deze daarna te vullen met twijgen en bladeren die ze soms via haar rug transporteert. Het zijn erg zorgzame moeders die al een band vormen met hun kuikens nog voordat deze uit het ei komen. De kloek draait haar eieren ongeveer vijf keer per dag en maakt kloekgeluiden bij de nog ongeboren kuikens. De kuikens piepen naar elkaar en naar de moeder. Na het uitbreken van de kuikens waakt de kloek over haar kroost en leert de jongen alles wat noodzakelijk is om te overleven.

In de natuur zal een hen haar kuikens verdedigen tegen andere kippen en zelfs het gevecht aangaan met roofvogels of vossen als haar kroost in gevaar is.

Europese richtlijnen

Wanneer kippen intensief gehouden worden, zijn ze erg kwetsbaar. Er zijn dus een aantal Europese richtlijnen die moeten opgevolgd worden (Europese richtlijnen).

  • Ontbreken van honger en dorst, toegang tot vers water en een dieet dat volledige gezondheid en kracht waarborgt.
  • Ontbreken van ongemakken, een aangepaste omgeving met onderdak en comfortabele rustplaatsen
  • Ontbreken van pijn, kwetsuren en ziekten. Preventie hiervan of snelle behandeling
  • Vrijheid om normaal gedrag te stellen. Aangepaste ruimte en faciliteiten, het gezelschap van soortgenoten.
  • Ontbreken van angst en nood, omstandigheden en behandelingen die mentaal lijden vermijden.

Ondanks deze Europese Richtlijn (Council Directive 98/58/EC) gaat het er in de werkelijkheid vaak heel anders aan toe.

Vleeskippen

Het leven van een braadkip...

Zoals eerder vermeld zijn kippen het meest gehouden landbouwdier in de intensieve veehouderij. Ieder jaar worden wereldwijd vijftig miljard kippen geslacht die gekweekt werden voor hun vlees.
Doordat zo'n grote aantallen kippen gekweekt worden, is het quasi onmogelijk geworden om aan deze richtlijnen te voldoen.
In 2013 werden in België bijna 290 miljoen kippen geslacht (inclusief afgedankte leghennen).
De ouderdieren van vleeskuikens hebben vaak te kampen met vruchtbaarheidsproblemen ten gevolge van hun overgewicht. Bijgevolg worden ze in donkere stallen ondergebracht en op een permanent hongerdieet gezet om hun groei te remmen. Na ongeveer zeventien maanden honger lijden, eindigen ze als soepkip in het slachthuis.
Nadat vleeskuikens uit het ei gekomen zijn, worden ze in kratten vervoerd naar de vetmesterij. Daar leven ze met twintig per vierkante meter in een stal zonder daglicht of enige mogelijkheid om natuurlijk gedrag te stellen.

...is gedaan nog voor het echt begonnen is

Op 42 dagen hebben vleeskuikens hun slachtleeftijd bereikt, wat vijftig jaar geleden drie keer zo lang duurde. (Havenstein, G.B., et al Growth, livability, and feed conversion of 1957 versus 2001 broilers when fed representative 1957 and 2001 broiler diets. Poult. Sci. 82:1500-1508). Dit explosief groeitempo kon bereikt worden door middel van genetische selectie, speciale huisvesting en veranderingen in de voeding, en is niet zonder gevolgen voor de dieren. Het is tegennatuurlijk om op zo'n korte tijd zoveel spiermassa te ontwikkelen en vaak hebben de dieren last van pijnlijke gezondheidsproblemen zoals gewrichtsproblemen, borstblaren, luchtwegeninfecties, gastro-intestinale infecties en hartkwalen. Hun organen kunnen zich niet op een normale manier ontwikkelen door de enorme massa spierweefsel. De dieren hebben ook dikwijls te kampen met vervormde beenderen, waardoor bewegen erg pijnlijk wordt. Ze kunnen op het einde van hun korte leven vaak het gewicht van hun eigen lichaam niet meer dragen, waardoor ze constant door de poten zakken. Bovendien beschikken de kippen over een lage weerstand tegen ziektes en krijgen ze daarom antibiotica toegediend.

In België leeft 97,6% van de vleeskippen in bedrijven met meer dan 10.000 dieren. De tendens is naar een kleiner aantal, maar grotere bedrijven. De kippen worden gehouden op een betonnen vloer met strooisel (stro of zaagsel). Dit strooisel wordt niet ververst tijdens de 42 dagen van hun korte leven.

Meestal hebben deze enorme kippenstallen geen ramen en wordt er verse lucht aangevoerd via ventilatiesystemen. Toch is de geur zo doordringend dat kippenvangers maskers dragen om hun werk te kunnen doen. Veel kippen lijden aan irritatie van de ogen en luchtwegen door deze ammoniakdampen. Dit kan zelfs leiden tot blindheid (of ‘ammoniakbrand').

Bij het vangen van de kippen staan de kippenvangers onder een enorme tijdsdruk, waardoor ze de kippen op een ruwe manier bij de poten grijpen en omgekeerd hangend in de transportkooien duwen. Door deze handelingen, het transport en hun kwetsbare lichaamsconstitutie komt één op de vijf kippen aan in het slachthuis met botbreuken en ontwrichtingen. Levend pluimvee is vooral bestemd voor Nederland, gevolgd door Frankrijk, Verenigd Koninkrijk, Ghane, Uganda, enz. ,...Ingevoerd levend pluimvee komt van Nederland, Frankrijk, Duitsland, enz...(FAOSTAT).

Tijdens deze transporten worden de kippen blootgesteld aan allerlei weersomstandigheden en krijgen ze geen water of voedsel. De tocht naar het slachthuis is het enige moment waarop kippen het daglicht zien.

In het slachthuis worden de dieren omgekeerd vastgemaakt met de poten aan een transportlijn.
Veel kippen zijn nog bij bewustzijn wanneer hun nek machinaal wordt doorgesneden. Het gebeurt ook dat de snede niet juist toegebracht wordt doordat slecht verdoofde dieren teveel spartelen aan de transportband. Het is dus niet uitzonderlijk deze dieren, hevig bloedend en bij bewustzijn, in de broeitank terecht komen waar de pluimen verwijderd worden. In de Verenigde staten worden de karkassen doorgaans in een chloorbad gedompeld om salmonellainfectie tegen te gaan - een techniek die in de Europese Unie tot nu toe verboden is.

"De kippen die in de supermarkt verkocht worden, zijn eigenlijk nog maar kuikens."

In België worden momenteel vleeskippenrassen gebruikt die op 35 dagen twee kilogram wegen. Er wordt gestreefd naar het ontwikkelen van een duurzamere vleeskip door groeisturing en het inzetten van minder sterk groeiende lijnen (ILVO).

Legkippen

"A hen is only an egg's way of making another egg." - Samuel Butler

Qua natuurlijke gedragingen zijn er geen grote verschillen met vleeskippen. Door genetische selectie werden typische legrassen ontwikkeld die qua morfologie enorm verschillen van vleeskippen. Een legkip moet niet bepaald spierweefsel ontwikkelen maar moet zoveel mogelijk eieren leggen en mag geen natuurlijk broedgedrag vertonen.

De hennetjes leven de eerste zestien weken in een opfokbedrijf, waarna ze worden gevangen en vervoerd naar de verrijkte kooi of scharrelhal.

Soorten eieren

De eieren die in de supermarkt verkrijgbaar zijn, kunnen in vier categorieën verdeeld worden (1. kooi-eieren, 2. scharreleieren, 3. vrije uitloop, 4. biologische eieren).

60% van de Belgische leghennen leeft in 2014 in een verrijkte kooi, wat neerkomt op 5,11 miljoen hennen. Deze eieren worden vooral gebruikt in verwerkte producten want 86% van de aangekochte eieren zijn eieren van scharrelkippen, kippen met vrije uitloop of biologische kippen (vlam). 2,27 miljoen hennen leven in scharrelbedrijven, 869000 in een vrije uitloopsysteem en 193000 op een bioboerderij. Sinds 2012 werden de batterijkooien afgeschaft en vervangen door verrijkte kooien. In deze kooien krijgt de kip net iets meer dan één A4 blad ruimte. (Vlaamse Overheid, departement Landbouw en Visserij, duurzame landbouw). Er is een minimum aan materiaal aanwezig waarmee ze een nest kan maken en ze kan gebruik maken van een zitstok. Stofbaden nemen of vrij genieten van de buitenlucht zit er echter niet in.

De frustratie van het leven in een kooi kan leiden tot agressie tegenover soortgenoten en zelfs tot kannibalisme. Men probeert dit tegen te gaan door de bek van de kuikens onverdoofd af te branden. Deze pijnlijke procedure leidt tot een hevige verminking waardoor sommigen doodbloeden en anderen verhongeren.

Doordat de hennen constant calcium verliezen door het aanmaken van de eierschalen en door het gebrek aan beweging, ontwikkelen ze osteoporose. Deze aandoening, veroorzaakt door een gebrek aan mineralen, leidt tot botbreuken en vaak tot een miserabel einde. In de legindustrie wordt dit ‘cage Layer Fatigue' genoemd.

Om de productie op te drijven, manipuleert men de legtijden door middel van kunstlicht en door de reductie van de hoeveelheid voedsel.

Verder zijn er ook nog scharrelkippen, die in grote stallen leven en elk bijna twee A4 bladen ruimte hebben (9 kippen per m ²). (Vlaamse Overheid, departement Landbouw en Visserij, duurzame landbouw). Ze krijgen evenmin de buitenlucht te zien.

Kippen met een vrije-uitloop kunnen wel in de buitenlucht scharrelen en krijgen de vrijheid en ruimte om vrij rond te lopen in een schuur of stal. Ze beschikken over zitstokken, legnesten, en mest- en scharrelruimtes en hebben bijna twee A4-tjes ter beschikking. (Vlaamse Overheid, departement Landbouw en Visserij, duurzame landbouw).

Biologische eieren worden verkregen van kippen die genieten van een vrije uitloop en die ook biologisch voedsel krijgen. Ze leven op een ruimte van 2,5 A4-tjes. (Vlaamse Overheid, departement Landbouw en Visserij, duurzame landbouw).

Hoewel deze laatste twee systemen het diervriendelijkst zijn en het meest beantwoorden aan de noden van kippen blijft er een keerzijde bestaan. In alle hierboven beschreven systemen worden de mannelijke kuikens kort na de geboorte, samen met kuikens die afwijkingen hebben of te traag uit het ei gekomen zijn, vergast of levend vermalen.

Soms worden kuikens in afvalzakken gegooid waar ze langzaam verstikken onder het gewicht van andere kuikens.

Vroeger werden de haantjes gebruikt om vet te mesten maar aangezien er ondertussen speciale vleesrassen ‘ontwikkeld' werden, zijn ze een nutteloos bijproduct van de eierproductie geworden.

Bij de meeste hennen, behalve bij de biologische hennen, wordt de snavel onverdoofd afgebrand of geknipt. Dit kan vergeleken worden met het knippen van de tanden inclusief het wortelkanaal.

In Europa worden kippen standaard na het eerste legseizoen geslacht. Ze hebben dan ongeveer driehonderd eieren gelegd en zijn amper 13 maanden oud. Ze zijn op dat moment amper achttien eurocent waard als soepkip. In de VS worden legkippen pas geslacht na het tweede legseizoen, vaak nadat ze door lichtmanipulatie en voedseldeprivatie in een rui gedwongen worden. In Europa wordt een geforceerde rui soms toegepast bij biologische kippen omdat de aanschafprijs van deze dieren hoger ligt (animal sciences group).

In 2005 werden in België 29.475.483 soepkippen geslacht, waarvan het overgrote deel leghennen.

Als consument hebben we meer macht dan we denken. Door bewust te kiezen, kunnen we heel veel betekenen voor dieren. Als we er dan toch voor kiezen om eieren te eten kunnen we opteren voor biologische eieren. Deze kunnen ook herkend worden aan de code die op ieder ei aanwezig is (eicode). Het begincijfer geeft de huisvesting aan: van 0 (biologisch ei) tot 3 (legbatterij). Hoe hoger het getal, hoe hoger het dierenleed.